راه آهن خراسان جنوبی بر ریل امید؛ پشتوانه سه همتی دولت

به گزارش ایرنا، راه آهن زاهدان به سرخس به طول هزار و ۶۴۰ کیلومتر در شرق کشور ، اقدام مهم نظام جمهوری اسلامی ایران برای تقویت کریدور ترانزیتی شمال به جنوب است که تنها بندر اقیانوسی منطقه در چابهار را به اصلی‌ترین مرز ترانزیت ریلی کشور یعنی سرخس متصل می‌سازد تا از این طریق اقیانوس هند را به آسیای مرکزی پیوند دهد.

این پروژه در قالب ۲ قطعه خط ریلی چابهار به زاهدان و زاهدان به سرخس تعریف شده که قطعه اول آن به طول ۵۷۰ کیلومتر، چابهار را به زاهدان و مرز میلک و قطعه دوم هم به طول هزار و ۷۰ کیلومتر زاهدان را به بیرجند، مشهد و در انتها به سرخس متصل می‌کند.

گرچه اجرای این خط ریلی جزو مصوبات سفرهای دولت نهم و دهم به استان‌های سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی بود اما قدمت مطالبه راه آهن در خراسان جنوبی به بیش از پنج دهه قبل می‌رسد، آرشیوهای خبری روزنامه‌های قدیمی، سند برای طرح درخواست راه آهن در جنوب خراسان است که ۱۰ سال قبل از انقلاب یعنی در سال ۱۳۴۷ از نمایندگان خواسته شده است.

با این وجود در سال ۱۳۸۰ توسط مجمع نمایندگان وقت خراسان بزرگ و سیستان و بلوچستان اجرای راه آهن شرق کشور مطرح و آبان سال ۱۳۸۵ خبر اتمام مطالعات مقدماتی راه آهن «چابهار – مشهد» در شرق کشور اعلام شد.

این مطالبه مردمی و مصوبه مجلس شورای اسلامی در دولت‌های مختلف مطرح و پیگیری شد تا اینکه پس از کش و قوس‌های فراوان سرانجام عملیات اجرایی قطعه ۱۶ پروژه راه آهن بیرجند – قاین – یونسی به طول ۳۲ کیلومتر اواسط سال ۱۳۹۸ آغاز شد.

این راه آهن دارای ۲۳ قطعه اجرایی بوده و با وجود ۲ مصوبه هیات وزیران وقت که منجر به اختصاص فاینانس داخلی برای اتصال بیرجند به شبکه راه‌ آهن سراسری (ایستگاه یونسی) و ۷۰۰ میلیون یورو از محل فاینانس خارجی به منظور ساخت راه‌ آهن زاهدان به بیرجند شد اما تا سال‌های بعد همچنان خبرها از پیشرفت ۱۰ تا ۱۵ درصد زیرسازی پروژه فقط در قطعه ۱۶ حکایت داشت و به نظر می‌رسید مهمترین چالش پیش روی این پروژه بزرگ تخصیص نیافتن اعتبارات لازم است.

شروع اجرا راه آهن شرق کشور با پیشتوانه ۱۸ همت

حدود ۲ سال و نیم قبل عملیات زیرسازی حد فاصل نهبندان – بیرجند – قاین – یونسی در محل ایستگاه تشکیلاتی بیرجند( قطعه ۱۵) با دستور رئیس جمهور وقت آغاز شد که پشتوانه آن موافقت رهبر معظم انقلاب با اختصاص ۱۸۰ هزار میلیارد ریال از محل تهاتر نفت برای اجرای کل این مسیر ریلی بود.

تجهیز کارگاه و تهیه نقشه‌ها از سوی ۱۴ پیمانکار بیش از یک سال زمان برد تا اینکه به مرحله عملیات زیرسازی، اجرای پل‌ها و تونل‌ها رسید و کار به تناسب تامین اعتبار وارد فاز اجرایی شد، اما بعد از شهادت رئیس جمهور وقت، درگیر شدن کشور با انتخابات و برخی شرایط دیگر، روند اجرای این ابرپروژه با منابع مالی اندک با کندی مواجه شد از همین رو مردم از دولت چهاردهم تسریع و تکمیل این پروژه را مطالبه کردند.

ابهاماتی هم اوایل شروع کار دولت چهاردهم در خصوص نحوه تخصیص اعتبار راه آهن به استان‌های ذینفع پیش آمد و نمایندگان مردم خراسان جنوبی در مجلس شورای اسلامی تذکراتی در صحن علنی مجلس برای این موضوع دادند.

نگرانی از بی انگیزگی پیمانکاران و توقف پروژه موجب شد تا مجامع نمایندگان شرق کشور درخواست کتبی به معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه برای پیگیری این موضوع ارسال کنند، تا اینکه پس از استقرار دولت چهاردهم و تعیین استاندار جدید برای خراسان جنوبی، رسانه‌ها را بر آن داشت تا مطالبه گری را از سر گیرند لذا این حساسیت موجب شد تا آذر سال گذشته در مرحله اول مبلغ پنج هزار میلیارد ریال به پروژه راه آهن اختصاص یابد و با پیگیری‎‌های ادامه دار این رقم به یک همت در پایان سال گذشته رسید.

استاندار خراسان جنوبی نیز در نخستین روزهای سال ۱۴۰۴ این اطمینان را داد که اجرای پروژه راه آهن در دستور کار جدی دولت چهاردهم قرار گرفته و پیگیری‌ها از مرکز برای تکمیل آن ادامه دارد.

هم‌صدایی در مطالبه راه آهن

گرچه در یک سال گذشته مجموع اعتبارات تخصیص یافته به این ابرپروژه خراسان جنوبی ۱.۶ همت بوده اما همچنان پیشرفت فیزیکی طرح در مرحله زیرسازی ۳۴ درصد برآورد شده که با توجه به طول مسیر و حجم مطالبات پیمانکاران توجه بیش از پیش دولت را در حوزه تخصیص اعتبارات می‌طلبد.

از همین رو سفر اخیر رئیس جمهور در ۲۷ آذر امسال موجب شد تا مجدد این مطالبه مردمی از تریبون‌های مختلف بیان شود. خواست مشترک بخش خصوصی و فعالان اقتصادی، نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی، علما و روحانیون از رئیس جمهور در این سفر به عنوان مهمترین اولویت، تسریع در اجرا و تکمیل راه آهن و تامین آب بود.

رئیس جمهور نیز در این سفر با بیان اینکه مصمم هستیم پروژه راه‌آهن خراسان جنوبی را به اتمام برسانیم، تاکید کرد: با توجه به محدودیت منابع که با آن مواجه هستیم باید اولویت‌بندی درستی داشته باشیم و امیدوارم مجلس هم کمک کند که به موضوعات حیاتی اولویت دهیم.

دکتر مسعود پزشکیان یادآور شد: از نظر دولت تکمیل راه‌آهن در خراسان جنوبی از مهمترین اولویت‌های کشور است و این عزم در نگاه رهبر معظم انقلاب هم وجود دارد لذا باید به سرعت تکمیل شود که قدم اول توسعه، زیرساخت بوده است؛ ارزان‌ترین و مهم‌ترین بستر برای حمل و نقل قطار است لذا اگر ریل را درست کنیم، مسئله حیاتی تجارت را باز کرده‌ایم.

راه آهن به سرعت تمام می‌شود

رئیس جمهور همچنین گفت: شعار نمی‌دهیم، بر روی راه‌آهن شمال-جنوب (حوزه سرزمینی خراسان جنوبی) در حال کار هستیم و مطمئن باشید که با وجود بی‌پولی‌ها این طرح به سرعت به اتمام خواهد رسید.

وی حل مشکلات زیرساختی را اراده نظام و خواست رهبر معظم انقلاب دانست و تاکید کرد: این تصمیم در شورای عالی امنیت نیز اتخاذ شده و بنا داریم تمرکز را بر توسعه شاهراه‌های اصلی کشور قرار دهیم لذا در این میان، حمل‌ونقل ریلی سالم‌ترین، ارزان‌ترین و ایمن‌ترین گزینه است.

پزشکیان تاکید کرد: قطار نسبت به اتوبوس و هواپیما مقرون‌به‌صرفه‌تر بوده و از نظر زیست‌محیطی مزیت‌های بیشتری دارد و استفاده از آن برای عموم مردم آسان‌تر است.

وی افزود: در حمل‌ونقل بار، جابه‌جایی کالا از طریق قطار به‌مراتب اقتصادی‌تر از حمل جاده‌ای با کامیون است؛ چه برای انتقال به خلیج فارس، چه برای ارسال به استان‌ها و شهرهای دیگر، به همین دلیل، ما مصمم هستیم این مسیر را به‌طور جدی اجرا کنیم.

سهم سه همتی راه آهن از سفر رئیس جمهور

معاون اجرایی رئیس‌جمهور نیز در این سفر از تصویب ۲۹ مصوبه برای سفر رئیس جمهور به خراسان جنوبی خبر داد و بیان کرد: برای این مصوبات منابع سازمان هشت همت، منابع دستگاه‌های اجرایی ۳.۶۵ همت منابع استانی استان سه همت و سایر منابع پنج هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال است.

جعفر قائم پناه در خصوص پروژه‌های راه‌سازی استان اظهار داشت: ۱۱ همت برای پروژه‌های راه‌سازی در استان خراسان جنوبی در نظر گرفته شد که این اعتبار شامل تکمیل باندهای دوم و راه‌آهن استان است.

وی با اشاره به پیشرفت ۸۶ درصدی راه آهن چابهار به زاهدان، گفت: اکنون بخش نیکشهر تا چابهار باقی مانده است که دولت تلاش می‌کند این پروژه تا پایان سال ۱۴۰۴ به بهره‌برداری برسد.

دولت متعهد به تخصیص ۱۰۰ درصدی

معاون اجرایی رئیس جمهور همچنین با تاکید بر توسعه مسیرهای ریلی استان خراسان جنوبی، گفت: حدود سه همت برای پروژه راه آهن نهبندان به قاینات و برای تکمیل باند دوم زاهدان به بیرجند هم سه همت در نظر گرفته شد.

وی یادآور شد: در سال آینده، باید راه‌آهن از زاهدان به بیرجند و ادامه این مسیر به کشورهای شمالی و افغانستان در اولویت قرار گیرد تا این مسیر به یکی از کریدورهای اصلی حمل و نقل بین شمال و جنوب کشور تبدیل شود.

قائم پناه با تاکید بر اینکه تخصیص اعتبارات سفرهای استانی تاکنون بیش از ۱۰۰ درصد بوده است، گفت: تفاهم‌نامه‌هایی که در سفرهای استانی امضا می‌شود، ضمانت اجرایی دارد و همه متعهد به اجرای این مصوبات هستیم.

این نگاه ویژه دولت چهاردهم در نخستین سفر استانی به خراسان جنوبی بازتاب گسترده‌ای داشت تا جایی که نماینده مردم غرب استان در مجلس شورای اسلامی گفت: بیان قاطع رئیس‌جمهور و دستور محکم دولت در خصوص راه‌آهن، امید و انگیزه تازه‌ای در میان مردم خراسان جنوبی ایجاد کرد و نشان داد که دولت با جدیت پای کار توسعه این استان ایستاده است.

پرداخت مطالبات پیمانکاران و کارگران اولویت دولت

استاندار خراسان جنوبی نیز در نخستین نشست خبری بعد از سفر رئیس جمهور گفت: با توجه به همصدایی در مطالبه‌گران استان، حل مشکلات راه آهن در اولویت مصوبات سفر رئیس جمهور قرار گرفت و شخص دکتر پزشکیان بر اجرایی شدن آن تأکید دارد.

سیدمحمدرضا هاشمی با تأکید بر اهمیت پروژه‌های زیربنایی برای توسعه استان اظهار کرد: پروژه راه‌آهن زاهدان – سربیشه – بیرجند – قائن تا یونسی از جمله طرح‌های حیاتی استان است که برای آن حدود سه همت اعتبار پیش‌بینی شده و با تأکید رئیس‌جمهور مقرر شد تمرکز اعتبارات به‌گونه‌ای باشد که پروژه‌ها به مرحله اتمام برسند.

وی با بیان اینکه این پروژه از دولت شهید آیت‌الله رئیسی آغاز شده و تاکنون حدود ۱.۶ همت به آن اختصاص یافته است، اضافه کرد: بر اساس دستور رئیس‌جمهور، مقرر شد مکاتبات لازم برای افزایش سرجمع اعتبارات انجام شود، چرا که راه‌آهن برای استان یک ضرورت حیاتی و از مطالبات به‌حق مردم است.

استاندار خراسان جنوبی در خصوص وضعیت پیمانکاران این پروژه گفت: برخی صورت‌وضعیت‌ها آماده پرداخت است و اولویت نخست ما پرداخت حقوق کارگران است زیرا بیش از ۲ هزار نفر در این پروژه مشغول به کار هستند.

فعال بودن کارگاه‌ها با وجود ۲ همت مطالبه

بر اساس اعلام مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی حجم مطالبات پیمانکاران راه آهن اکنون به حدود ۲ همت می‌رسد اما با این وجود، کارگاه‌ها در ۱۴ قطعه فعال بوده و بیش از ۲ هزار کارگر مشغول اجرای این پروژه هستند.

میرمحمد مودی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: موافقت نامه‌های مصوبه سفر رئیس جمهور به خراسان جنوبی در خصوص راه آهن آماده است و امیدواریم تا پایان سال ابلاغ اعتبار آن انجام شود.

وی تاکید کرد: بعد از سفر رئیس جمهور، استاندار خراسان جنوبی با نهاد ریاست جمهوری در خصوص تسریع پرداخت اعتبارات راه آهن پیگیری‌هایی داشته و امیدواریم بزودی شاهد نتایج آن در تخصیص اعتبار باشیم.

استان مرزی خراسان جنوبی با ۱۲ شهرستان، حدود ۸۰۰ هزار نفر جمعیت دارد و بیشترین مرز ایران با کشور افغانستان در محدوده این استان قرار دارد.