روایتی از نهال کاری در سواحل مازندران / هیرکانی در آغوش کاسپین

به گزارش ایرنا، جبران کاهش گستره جنگلهای هیرکانی در استانهای شمالی از جمله مازندران به یکی از دغدغه های جدی دوستداران محیط زیست تبدیل شد که دولت چهاردهم در کنار فعالیت های خودجوش سازمان های مردم نهاد با غرس درختان جدید در صدد افزایش سرانه جنگلی است.

در حالی غرس درختان هیرکانی در جنگلهای مازندران از سوی دوستداران محیط زیست ادامه دارد که دولت درخت کاری در سواحل دریای کاسپین را بر اساس برنامه های زمان بندی شده در حال انجام است.

با توجه به روشنگری های انجام شده بسیاری از سازمان های مردم نهاد و دوستداران محیط زیست و جنگلهای هیرکانی در شهرهای مختلف مازندران غرس درختان هیرکانی در گستره جنگلی خالی از درخت و همچنین مراتعی که ظرفیت کاشت گونه های مختلف درختان هیرکانی را دارد آغاز کردند.

از سوی دیگر در بسیاری از شهرهای مازندران کاشت درختان هیرکانی با گونه های مختلف را در معابر شهری آغاز کردند چرا که این گونه ها با شرایط محیطی سازگاری دارد و برای حفظ این درختان نیاز به سم پاشی های مستمر و صرف هزینه های زیاد نیست.

کاشت درخت افرا، ممرز و بلوط در برخی از معابر اصلی و فرعی در برخی از شهرهای مازندران موجی از شادی را برای شهروندان و دوستداران محیط زیست به همراه داشته و این رویه با در نظر گرفتن شرایط محیطی در برخی دیگر از شهرهای مازندران در جریان است.

همه این موارد سبب می شود رونق نهالستان گونه های هیرکانی پشتوانه قوی برای حفظ این میراث چند میلیون ساله باشد چرا که هر ساله با روشنگری های انجام شده درک مردم نسبت به نقش و اهمیت درختان هیرکانی برای بقای زندگی آنها بسیار مهم است.

قدمت جنگل های هیرکانی به طور دقیق مشخص نیست، اما بر اساس آخرین نظرات کارشناسان قدمت جنگل‌های هیرکانی بیش از ۴۰ میلیون سال برآورد شده و بازمانده دوره سوم زمین شناسی هستند. از همین جهت به فسیل‌های زنده شهرت دارند و در حوزه باستان شناسی و گیاه شناسی یک موزه طبیعی به شمار می روند.

در دنیایی که تاکنون هزاران گونه گیاهی و جانوری منقرض شده اند، مجموعه ای کهن با قدمتی این چنینی نه تنها یادگاری با ارزش از دل تاریخ است، بلکه منبع عظیمی از گونه های منحصر به فرد زنده است که باید حفظ شود.

اما اهمیت جنگل های هیرکانی تنها از بعد قدمت آن نیست، چرا که این جنگل‌ها علاوه بر تامین اکسیژن، در ذخیره مقادیر بسیار زیاد آب، حفاظت از بافت خاک و جلوگیری از جاری شدن سیل نقش بسیار مهمی دارند.

همچنین از بعد توسعه گردشگری و ایجاد درآمد برای ساکنین نواحی شمالی کشور نیز جنگل های هیرکانی بسیار موثر بوده اند. به طوری که نوار شمالی کشور از محبوب ترین سایت‌های گردشگری ایران به شمار می رود و ورود گردشگر به این خطه موجب درآمد پایدار از راه گردشگری برای اهالی سرزمین های شمالی کشورمان شده اسJ.

۱۷۰۰ هکتار ساحل خزر مهیا برای درختکاری

در این ارتباط معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری اظهار کرد: در شرایط فعلی ۱۷۰۰ هکتار از عرصه‌های ساحلی در شمال کشور برای کاشت نهال انتخاب شد و تاکنون ۸۰۰ هکتار از این مناطق درختکاری شد.

رسول اشرفی گفت: تا کنون ۸۰۰ هکتار از این عرصه‌ها تاکنون نهالکاری و مقرر شده است ۹۲۰ هکتار دیگر در مناطق چهارگانه شمال نهالکاری شود.

وی با اشاره به این مطلب که ۱۴ پویش درختکاری امسال در سراسر کشور برنامه ریزی شده بود که ۱۲ پویش تاکنون انجام شده است، اظهار کرد: ۴۸ میلیون اصله نهال استاندار ۶ ماه دوم امسال در کشور تولید و غرس خواهد شد.

اشرفی پور افزود: برخی از این نهال‌ها در قالب پویش‌ها و برخی دیگر نیز در قالب طرح صیانت از جنگل‌های کاشته می‌شود.

این مقام مسوول تصریح کرد: با توجه به روشنگری های انجام شده در خصوص اهمیت درخت افکار عمومی نسبت به کاشت و نگهداری درختان حساسیت بیشتری به خرج می دهند.

استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.

جنگل های هیرکانی در زبان رایج و عامیانه مردم ایران جنگل های شمال نامیده می شود و این جنگل ها متراکم ترین ناحیه جنگلی ایران را تشکیل می دهند. این جنگل ها که در جنوب دریای خزر قرار گرفته اند بین کشورهای ایران و آذربایجان مشترک هستند. جنگل های هیرکانی از سال های بسیار دور به جا مانده اند و حتی برخی عمر آنها را با دایناسورها (دوره سوم زمین شناسی) برابر می دانند.

البته این جنگل ها را به دلیل قرار گیری در مجاورت دریای خزر، به نام کاسپینی – هیرکانی (Caspian Hyrcanian mixed forests) نیز می شناسند.

ارتفاع رویش درختان هیرکانی از سطح دریا آغاز می شود و تا ۲ هزار و ۸۰۰ متری ادامه می یابد. این پوشش گیاهی زمانی ۵۵ هزار کیلومتر مربع مساحت داشت که تاکنون ۵۱ درصد آن منقرض شده و تنها از ۱۰ درصد آن حفاظت صورت می گیرد.

همچنین در حال حاضر جنگلهای هیرکانی از غنی ترین اکوسیستم های جهان محسوب می شوند به طوری که بیش از ۲۹۶ گونه پرنده و در حدود ۶۰۰ گونه پستاندار، ۶۷ گونه ماهی، ۲۹ گونه خزنده و ۱۵۰ گونه درختی و بوته ای بومی (اندمیک) مانند درختان انجیلی و شمشاد در این جنگل ها زندگی می کنند.

از گونه های پرندگان ساکن در اکوسیستم جنگلهای هیرکانی می توان به گنجشک سانان، سار، دارکوب، اردک نوک پهن، قرقاول خزری، کبک، بلدرچین، کبوتر جنگلی، شاهین، قوش، دال، قرقی، اردک خاکستری، عقاب و جغد اشاره کرد و از گونه های پستانداران ساکن در این زیست بوم می توان مرال، شوکا، گرگ، گراز، خرس قهوه ای، روباه سر دو سیاه، شغال، سمور، تشی، خارپشت، موش جنگلی، خرگوش، گربه وحشی، گورکن و اسبچه خزر را نام برد.

درختان این جنگل ها از نوع مختلط پهن برگ حاشیه جنوب دریای خزر است که با آب و هوای نیمه مدیترانه ای و مرطوب سازگارند. جنگل های هیرکانی بر اساس ارتفاعی که در آن هستند (سطح دریا، کوهپایه های کم ارتفاع، کوهپایه های بلند، نقاط خیلی مرتفع) غالباً پوشش گیاهی متفاوتی دارند. از معروف ترین درختان این جنگل ها می توان راش، بلوط، توسکا، نارون، زبان گنجشک و شمشاد را نام برد.

به طور کلی از نظر علمی در عرض های جغرافیایی بیش از ۴۰ درجه جنگل، شرایط برای رشد درختان راش وجود ندارد، اما در جنگل های هیرکانی ایران که به طور متوسط در عرض ۳۸ درجه قرار گرفته اند، توده های فشرده درخت راش به صورت انبوه رشد کرده اند که از این نظر منحصر بفرد هستند.