فقط ناشران دانشگاهی نمایشگاه تخصصی دارند/ بهره‌مندی مضاعف از یارانه دولتی

به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، نمایشگاه‌های کتابی که در ایران برگزار می‌شود، همراه مزایایی که برای مخاطبان و ناشران دارند، موجب آسیب‌هایی هم برای هر دو گروه می‌شوند. نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران بزرگ‌ترین و مهم‌ترین نمایشگاه کتاب ایران است که تقریبا همه ناشران در آن شرکت می‌کنند. البته نمی‌توان ناشرانی را که به احترام کتاب‌فروشان در این نمایشگاه شرکت نمی‌کنند، نادیده گرفت. نمایشگاه کتاب تهران در ابعاد گسترده فروش دارد و همین مساله موجب جذب نقدینگی برای ناشران می‌شود، مساله‌ای که موجب کاهش فروش کتاب‌فروشان قبل و بعد از نمایشگاه می‌شود. پیش از این، برنامه‌ریزی شده بود و برای چند دوره کتاب‌فروشان می‌توانستند در بخش مجازی نمایشگاه کتاب تهران شرکت کنند، اگرچه فروش آن‌ها نسبت به فروش ناشران کم بود، اما این فروش می‌توانست تا حدممکن مانع خسارت بیشتر به آن‌ها شود. این روند در آخرین نمایشگاه کتاب تهران، متوقف شد و کتاب‌فروشان همانند قبل از نمایشگاه تهران آسیب می‌بینند.

تخصص نداشتن فروشندگان در نمایشگاه‌های استانی، این رویداد را به فروشگاهی تبدیل کرده که کالایی فرهنگی می‌فروشد

نمایشگاه‌های استانی، رویداد دیگری است که در ابعاد کوچک‌تر برگزار می‌شود، ارائه کتاب‌های کپی‌بردای شده، شاید مهم‌ترین مساله در نمایشگاه‌های استانی باشد، موضوعی که در نمایشگاه ببین‌المللی کتاب تهران هم در ابعاد کوچک‌تر گاه مطرح است. تخصص نداشتن فروشندگان و نبود ارتباط حرفه‌ای بین مخاطب کتاب و فروشنده، این رویداد را به فروشگاهی تبدیل کرده که کالایی فرهنگی می‌فروشد.

باید به این نکته هم توجه داشت که سازمان‌ها، شرکت‌ها و نهادهای گوناگون هم در رویدادهای مختلف مانند هفته کتاب یا با هر دلیل دیگر، نمایشگاه‌های کتاب کوچکی برگزار می‌کنند. ممکن است ایده برگزارکننده این رویدادها، ترویج کتاب‌خوانی باشد، اما متاسفانه به اعتقاد کارشناسان بخشی از کتاب‌های این نمایشگاه‌ها، آثار کپی‌برداری شده است.

افزایش قیمت کتاب‌های دانشگاهی در نتیجه برگزاری دو نمایشگاه در سال

نوع دیگر نمایشگاه‌ها که برنامه‌ریزی شده برگزار می‌شود، نمایشگاه‌های تخصصی کتاب مانند نمایشگاه کتاب دانشگاهی است که در ۱۰ روز پایانی دی‌ماه، قرار است سیزدهمین دوره آن برگزار شود، این نمایشگاه هم آسیب‌هایی دارد. البته که کتاب‌های دانشگاهی را برای دانشجویان دسترس‌پذیر می‌کند و در نتیجه برگزاری این نمایشگاه، ناشران دانشگاهی فروش می‌کنند، اما یارانه‌ ۲۰ درصدی برای تخفیف کتاب که توسط معاوت فرهنگی در نظر گرفته شده است، فقط به ناشران دانشگاهی تعلق می‌گیرد و ناشران عمومی، کودک و نوجوان و آموزشی از آن بی‌بهره می‌مانند. ارگان‌ها و نهادهایی که می‌خواهند کتابخانه‌ها را تجهیز کنند یکبار از یارانه در اردیبهشت ماه استفاده کردند، و برای دومین بار می‌توانند با استفاده از یارانه در نمایشگاه تخصصی دی‌ماه کتاب بخرند.

ارگان‌ها و نهادهایی که می‌خواهند کتابخانه‌ها را تجهیز کنند یکبار از یارانه در اردیبهشت ماه استفاده کردند و برای دومین بار می‌توانند با استفاده از یارانه در نمایشگاه تخصصی دی‌ماه کتاب بخرند

نمایشگاه‌ها می‌توانند موجب افزایش قیمت کتاب شوند، زیرا ناشران پیش از برگزاری این رویداد فرهنگی خود را برای شرکت در آن آماده می‌کنند، یعنی کتاب‌های قبلی خود را تجدید چاپ و تلاش می‌کنند تازه‌های نشر را به نمایشگاه برسانند، در زمان قیمت‌گذاری برای کتاب درصد تخفیفی که در نمایشگاه لحاظ خواهد شد، در نظر گرفته می‌شود. همه ناشران یکبار در سال خود را برای شرکت در نمایشگاه بین‌المللی کتاب آماده می‌کنند و اگر ناشران دانشگاهی خود را دوبار برای شرکت در نمایشگاه آماده کنند، به این معنی است که دوبار قیمت کتاب‌هایشان افزایش پیدا می‌کند.

مساله دیگر این است که چرا تا کنون ناشران عمومی، ناشران کودک و نوجوان و ناشران آموزشی اقدام به برگزاری نمایشگاه تخصصی نکردند؟ انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان و انجمن فرهنگی ناشران آموزشی هر دو مانند انجمن فرهنگی ناشران دانشگاهی، موسسه‌های فرهنگی هستند، همچنین اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان که نمایندگی ناشران عمومی را بر عهده دارد، می‌تواند موثرترین نهاد غیردولتی برای برگزاری نمایشگاه باشد؛ اما هیچ کدام نمایشگاه تخصصی برگزار نمی‌کنند.

شاید وقتی از بیرون حوزه کتاب و نشر، به آن نگاه می‌شود، ظرافت‌های لازم برای مدیریت و برنامه‌ریزی در آن برای رعایت عدالت و قانون مورد توجه قرار نگیرد و راه‌های ساده و گوناگون برای ترویج کتاب‌خوانی، پیدا شود، اما نباید فراموش کرد که حوزه نشر از حلقه‌هایی متصل به هم تشکیل شده است و تقویت یک حلقه و فراموشی حلقه دیگر، می‌تواند آسیب‌هایی برای مجموعه به همراه داشته باشد.