معادلات و حساسیتهای ششمین انتخابات پارلمانی عراق
ششمین دوره انتخابات پارلمانی عراق که از صبح امروز یازدهم نوامبر ۲۰۲۵ در این کشور آغاز شده، نه صرفا انتخاب نمایندگان پارلمان، بلکه تعیینکننده مسیری است که همسایه غربی در حوزه مسائل داخلی، منطقهای و بینالمللی در سالهای پیشرو خواهد پیمود.
نگاهی گذرا به مهمترین فهرستهای انتخاباتی
بیش از ۲۱ میلیون عراقی برای انتخاب ۳۲۹ نماینده پارلمان میتوانند پای صندوقهای رأی بروند. این دوره انتخاباتی در فضایی متفاوت با انتخابات ۲۰۲۱ برگزار میشود؛ فضایی که با ثبات نسبی دولت «محمد شیاع السودانی» نخست وزیر، اجرای اصلاحات ساختاری و جذب سرمایههای خارجی شکل گرفته و فرصتهای شغلی قابل توجهی برای جوانان فراهم کرده است. این ثبات نسبی، زمینه را برای رقابتی جدی میان فهرستها و ائتلافهای مختلف فراهم کرده و همزمان، چالشها و فشارهای داخلی و خارجی را برجستهتر میسازد.
در اقلیم کردستان عراق، پنج فهرست اصلی در رقابتی متمرکز شرکت دارند و انسجام سیاسی میان احزاب سنتی کُرد مانع از پراکندگی آرا شده است.
در مناطق سنی، چهار ائتلاف عمده با محوریت شخصیتهایی چون «محمد الحلبوسی» رقابت میکنند و پیشبینی میشود ائتلاف تقدم، بیشترین سهم آرا را به دست آورد. مناطق سنی عراق توانستهاند از تشکیل فهرستهای پراکنده جلوگیری کنند و این وضعیت، رقابت را به سمت دو یا سه بازیگر اصلی متمرکز کرده است.
استانهای شیعهنشین، بیشترین تعدد فهرستها و ائتلافها را شاهدند؛ از ائتلاف سازندگی و توسعه به ریاست سودانی گرفته تا دولت قانون، صادقون، بدر و دیگر جریانهای ملی و محلی. رقابت در این مناطق به ویژه در بغداد و جنوب کشور بسیار فشرده است و بر سر تصاحب مجموعاً ۱۸۰ کرسی پارلمان، ائتلافها تلاش میکنند جایگاه خود را تثبیت کنند.
نتایج نظرسنجیها حاکی از آن است که فهرست سودانی در صدر قرار دارد و احتمالاً با کسب ۶۰ تا ۷۰ کرسی، موقعیت تعیینکنندهای برای معرفی نخستوزیر آینده به دست خواهد آورد. در این میان، موضع مقتدی صدر و تحریم انتخابات، میتواند نقش تعیینکنندهای در جهتگیری رأیدهندگان شیعه داشته باشد و در نهایت نتایج را شکل دهد.
این انتخابات فراتر از رقابت میان شخصیتها و احزاب، آزمونی برای ثبات سیاسی و انسجام اجتماعی عراق است. ثبات نسبی دولت و اجرای برنامههای توسعهای، زمینه مشارکت فعال و حمایت نسبی مردم از روند انتخابات را فراهم کرده است، اما همزمان، فضای رقابت شدید داخلی و فشارهای منطقهای و بینالمللی، اهمیت این دوره را دوچندان کرده است. به این ترتیب، انتخابات پیش رو نه تنها انتخاب نمایندگان پارلمان است، بلکه بازتابی از وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی عراق، میزان اعتماد مردم به نهادهای دولتی و توانایی کشور در مواجهه با چالشهای داخلی و خارجی به شمار میرود.
آزمون مشروعیت نظام سیاسی پس از اعتراضات ۲۰۲۱
یکی از دلایل بنیادین اهمیت این دوره، مساله مشروعیت ساختاری در عراق است. نظام سیاسی پس از سقوط رژیم بعث در ۲۰۰۳ با ساختاری مبتنی بر سهمیهگذاری قومی و مذهبی شکل گرفت اما اعتراضات گسترده ۲۰۲۱-۲۰۱۹ نشان داد که بخش عمدهای از جامعه احساس میکند این ساختار نتوانسته خواستههای آنها را پاسخ دهد.
مشارکت پایین در انتخابات قبلی یعنی حدود ۴۰-۳۶ درصد، نشانه آشکاری از کاهش اعتماد شهروندان به روندهای انتخاباتی بود.
غیبت مقتدی صدر و تحریم انتخابات از سوی وی نیز وضعیت را پیچیده کرده است؛ زیرا بخش قابل توجهی از جریانهای وابسته به جنبشهای اعتراضی خود را کنار کشیدهاند و طبق تحلیل کارشناسان این وضعیت به نفع ائتلافهای سنتی و جریانهای شیعی نزدیک به مقاومت تمام میشود.
در این فضای تنشآلود، نتیجه انتخابات نمایانگر میزان اعتماد یا بیاعتمادی جامعه به ساختار خواهد بود.
فشار آمریکا بر الحشد الشعبی
انتخابات پارلمانی عراق، عرصهای است که همزمان با تلاشهای داخلی برای ثبات سیاسی، صحنه رقابتهای منطقهای و بینالمللی نیز شده است.
آمریکا با هدف محدود کردن نقش نیروهای حشد الشعبی و تضعیف محور مقاومت، فشارهای خود را افزایش داده است. در سپتامبر گذشته، واشنگتن چند گروه مهم از جمله جنبش نجباء، گردانهای سیدالشهدا و گردانهای امام علی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد و بررسی پیشنویس اصلاح قانون حشد الشعبی که میتوانست آنها را در چارچوب نظام رسمی نظامی کشور ادغام کند، به تعویق افتاد.
پیشنویس قانون حشد الشعبی وظیفه این نیروها را حفاظت از نظام، دفاع از کشور و مقابله با تروریسم تعیین میکرد و رئیس حشد الشعبی با اختیاراتی در سطح وزیر میتوانست نقش کلیدی در کمیته وزارتی امنیت ملی ایفا کند.
تحلیلگران عراقی معتقدند فشارهای آمریکا با هدف دستکاری نتایج انتخابات و تضعیف جایگاه حشد الشعبی اعمال میشود و تلاش دارد نمایندگان حامی سیاستهای واشنگتن را در پارلمان قدرتمند کند.
این فشارها فراتر از عرصه سیاسی است و به نگرانیهای امنیتی و استقلال ملی عراق نیز ارتباط دارد. برخی تحلیلگران حتی هشدار میدهند که عدم مقاومت در برابر مداخلات خارجی میتواند بغداد را به سمت وابستگی به آمریکا و حتی مسیر عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی سوق دهد. هدف واشنگتن نه خروج کامل از عراق، بلکه تبدیل این کشور به پایگاهی برای نفوذ و توجیه مداخله نظامی در قالبهای مختلف است.
با این حال، نیروهای ملی عراق و حشد الشعبی با تأکید بر قانون اساسی و اراده مردم، میکوشند تا انتخابات را عرصهای برای تثبیت حاکمیت داخلی و جلوگیری از نفوذ خارجی نگه دارند. نتیجه انتخابات، نشاندهنده توان عراق در حفظ استقلال سیاسی و امنیت ملی و تعیین مسیر آینده کشور خواهد بود.
تحولات شتابان منطقهای
تحولات منطقهای اخیر نیز اهمیت این انتخابات را دوچندان کردهاند؛ از جمله حمله اسرائیل به غزه، سقوط بشار اسد در سوریه، حملات اسرائیل به ایران، یمن و لبنان و تلاش تلآویو برای بازتعریف نظم منطقهای. تحلیلگران معتقدند عراق میتواند در این بازتعریف، نقش تعیینکننده داشته باشد.
از دیگر ابعاد تعیینکننده، تهدید مستقیم مقامهای محور مقاومت در عراق از سوی اسرائیل است؛ مسالهای که انتخابات را تحت تأثیر قرار داده است. برخی مقامات امنیتی رژیم صهیونیستی اعلام کردهاند که قصد دارند هستههای مقاومت از جمله گروههای عراقی را هدف قرار دهند. در صورتی که دولت آینده با استقلال کامل و بدون نفوذ آمریکا نتواند کنترل فضای امنیتی را به دست گیرد یا در ائتلافهای آن تردید شود، احتمال گسترش حملات اسرائیلی به خاک عراق بسیار جدی است. این وضعیت میتواند ثبات داخلی را تحت تأثیر قرار دهد و مشارکت حوزههای انتخاباتی را کاهش دهد.
به عبارت دیگر، انتخابات موجود نه تنها درباره انتخاب نماینده بلکه درباره انتخاب مسیر امنیتی عراق یعنی مسیر مقاومت یا مسیر تسلیم در برابر فشارهای خارجی است.
چرا این دوره اهمیت تاریخی دارد؟
تهدید مقاومت عراق از سوی اسرائیل و همچنین تلاش این رژیم برای تغییر نظم منطقهای به اهمیت این دور از انتخابات افزوده است
چند عامل باعث شدهاند که ششمین دوره انتخاباتی اهمیت بیسابقهای پیدا کند؛ از دید ناظران، در این دوره از انتخابات، کشورهای عربی و ترکیه به شکل فعالتری وارد عرصه عراق شدهاند و از ابزار اقتصادی و سیاسی برای کاهش نفوذ رقیب استفاده میکنند؛ این یعنی رقابت منطقهای در عراق چندوجهیتر شده است.
علاوه بر این، مشارکت پایین و نمایش بیاعتمادی عمومی در عراق نشان میدهد که اگر انتخابات به شکست مشروعیت منجر شود، پیامدهای داخلی و منطقهای میتواند بسیار گسترده باشد. همچنین ترکیب میان فشارهای منطقهای و فشارهای بینالمللی، انتخابات را به نقطه عطفی برای آینده عراق تبدیل کرده است.
از سوی دیگر تهدید مقاومت عراق از سوی اسرائیل و همچنین تلاش این رژیم برای تغییر نظم منطقهای به اهمیت این دور از انتخابات افزوده است.
نتیجهگیری
انتخابات پارلمانی عراق تنها به انتخاب ۳۲۹ نماینده محدود نمیشود؛ پارلمان مسئول انتخاب رئیسجمهور و سپس معرفی نامزد نخستوزیری است که پس از تشکیل کابینه، باید رأی اعتماد پارلمان را کسب کند تا دولت برای چهار سال فعالیت خود را آغاز کند. اهمیت این انتخابات در نقش آن در تعیین مسیر سیاسی، امنیتی و اقتصادی کشور آشکار است.
در این دوره، سه جریان اصلی شیعه، سنی و کرد با احزاب و ائتلافهای متنوع وارد رقابت شدهاند. گروههای مقاومت اسلامی به ویژه الحشد الشعبی با پایگاه اجتماعی گسترده و شعارهای ضد مداخله خارجی، تلاش کردهاند اعتماد عمومی را جلب کنند و نقش خود را در سیاست عراق تثبیت دارند.
الحشد الشعبی طی سالهای اخیر با مشارکت در بازسازی مناطق جنگزده، ارائه خدمات اجتماعی و فعالیتهای فرهنگی، جایگاه خود را به عنوان یکی از بازیگران اصلی سیاسی و اجتماعی کشور تقویت کرده است. «ابوحسین الحمیداوی» دبیرکل کتائب حزبالله، صراحتاً حمایت گروههای مقاومت از دولت آینده را اعلام کرده و تأکید کرده است که استقلال سیاسی، امنیت داخلی و مقابله با نفوذ خارجی محور اصلی فعالیتهای آنها خواهد بود.
بسیاری از احزاب و جریانهای مردمی عراق، پایان حضور نظامیان آمریکایی را شرط لازم برای استقلال واقعی کشور میدانند و بر این باورند که این انتخابات فرصتی برای تثبیت حاکمیت ملی و مقابله با مداخلههای خارجی است.
نتیجه این انتخابات نشان خواهد داد که عراق قادر است مسیر خود را بر اساس اراده مردم تعیین کند یا تحت فشار بازیگران خارجی و منافع منطقهای، به سوی وابستگی بیشتر سوق داده شود.
آمریکا، اسرائیل و برخی بازیگران منطقهای به دنبال آن هستند تا با نتیجه انتخابات، نفوذ مقاومت را کاهش دهند، عراق را در مدار جدیدی قرار دهند و نظم منطقهای جدیدی خلق کنند؛ مسالهای که با واقعیتهای منطقهای همخوانی ندارد.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰