پشت پرده تلاش ترامپ برای پایان دادن به جنگ خودخواسته با ایران

به گزارش سیاست خارجی ایرنا، «در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، خبرهایی از احتمال دستیابی به توافقی با ایران در روزهای آینده داده است، تحلیل‌گران معتقدند واشنگتن تحت فشارهای اقتصادی و سیاسی بی‌سابقه‌ای برای پایان دادن به این جنگ قرار گرفته است.»

آژانس خبری آناتولی (خبرگزاری رسمی و دولتی کشور ترکیه) در گزارشی با این مقدمه نوشت: افزایش چشمگیر قیمت سوخت، تنش با هم‌پیمانان عرب خلیج فارس، بالا گرفتن انتقادهای داخلی و همچنین پیش‌رو بودن نشست سران با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، همگی دست به دست هم داده‌اند تا با ادامه یافتن اختلال در بازارهای جهانی انرژی، دامنه مانور دولت آمریکا روزبه‌روز تنگ‌تر شود.

اوان کوپر، تحلیل‌گر پژوهشی در برنامه «بازآفرینی استراتژی کلان آمریکا» در مرکز استیمسون، در این باره به خبرگزاری آناتولی گفت: «به نظر می‌رسد ترامپ تمایل زیادی به پایان دادن به جنگ با ایران دارد اما در این مسیر با محدودیت‌های بزرگی روبرو است.»

او توضیح داد که ترامپ در داخل کشور تحت فشار است که با دادن «امتیازهای بزرگ» به ایران به‌ویژه در مورد نفوذ تهران بر تنگه هرمز یا سرنوشت برنامه هسته‌ای‌ این کشور، چهره‌ای ضعیف از خود نشان ندهد.

کوپر افزود: «چالش‌های بزرگی هم وجود دارد که ناشی از خواسته‌های متضاد کشورهای شریک در خلیج فارس و اسرائیل است؛ امری که مسیرهای رسیدن به یک توافق پایدار برای پایان جنگ را بسیار محدود کرده است.»

شبکه فاکس نیوز روز چهارشنبه گزارش داد که ترامپ معتقد است یک توافق احتمالی با ایران می‌تواند ظرف «یک هفته» نهایی شود. با این حال، روز بعد، دو طرف در نزدیکی تنگه هرمز با یکدیگر درگیر شدند؛ حرکتی که نشان‌دهنده شکنندگی هرگونه پیشرفت دیپلماتیک بود.

جک کلیتون، تحلیلگر سیاست خارجی آمریکا، می‌گوید سبک مذاکره‌ای ترامپ تلاش‌ها برای کاهش تنش را پیچیده‌تر کرده است.

او تصریح کرد: «اگرچه مذاکرات اغلب با خواسته‌های غلوآمیز آغاز می‌شوند تا در نهایت به شرایطی قابل‌قبول برسند اما رویکرد خشک و غیرمنعطف ترامپ از همان ابتدا عامل شروع جنگ بود و اکنون اگر طرفین به توافقاتی دست نیابند، خطر شروع دوباره درگیری وجود دارد.»

کلیتون ادامه داد که چالش سیاسی بزرگ دیگر این است که جنگ باید به گونه‌ای پایان یابد که این تصور پیش نیاید که کمپین نظامی آمریکا شکست خورده است.

تحلیل‌گران بر این باورند که ترامپ با یک چالش سیاسی ظریف دیگر هم دست‌وپنجه نرم می‌کند: او باید درگیری را پایان دهد اما به گونه‌ای که به نظر نرسد در برابر برنامه هسته‌ای ایران عقب‌نشینی کرده است.

کلیتون خاطرنشان کرد که ترامپ از نظر سیاسی اصلاً توانایی پذیرش توافقی را ندارد که از برجام (توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ باراک اوباما) ضعیف‌تر به نظر برسد؛ توافقی که ترامپ هم در دوران ریاست‌جمهوری‌اش و هم در کمپین‌های انتخاباتی، بارها به آن حمله کرد.

فشار اقتصادی افزایش می‌یابد

به باور تحلیل‌گران، پیامدهای اقتصادی این درگیری اکنون به یکی از قوی‌ترین موتورهای محرک برای هل دادن واشنگتن به سمت کاهش تنش تبدیل شده است.

این جنگ عبور و مرور کشتی‌ها در تنگه هرمز، کریدوری که حدود ۲۰ درصد از حمل و نقل نفتی جهان را بر عهده دارد، به شدت مختل کرده و باعث جهش قیمت سوخت در بازارهای بین‌المللی شده است.

برای دولت ترامپ، افزایش قیمت بنزین خطر تبدیل شدن به یک معضل بزرگ داخلی را به همراه دارد.

کلیتون گفت: «به روشنی مشخص است که دولت ترامپ پیش‌بینی نمی‌کرد ایران تنگه هرمز را ببندد و همین مسئله باعث شد ایران به یک قدرت اقتصادی قوی‌تر از زمان قبل از آغاز جنگ تبدیل شود.»

او افزود: «ترامپ نسبت به بازارها و قیمت انرژی بسیار حساس است و به همین دلیل برای آرام کردن شرایط، بیانیه‌های مختلفی صادر می‌کند.»

از آغاز جنگ تاکنون، قیمت سوخت در آمریکا حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است؛ امری که فشار بر دوش مصرف‌کنندگان آمریکایی را که از قبل با هزینه‌های بالای معیشت دست‌وپنجه نرم می‌کردند، سنگین‌تر کرده است.

کلیتون اضافه کرد که ترامپ به خوبی از عواقب سیاسی تورم و افزایش قیمت سوخت آگاه است؛ چرا که نگرانی‌های مربوط به گرانی در دوران جو بایدن به یکی از مسائل کلیدی تبدیل شد و نقش بزرگی در شکست دموکرات‌ها در انتخابات ۲۰۲۴ ایفا کرد.

کوپر نیز گفت که هزینه‌های سیاسی این جنگ روزبه‌روز ملموس‌تر می‌شود. او بیان کرد: «این جنگ هرگز محبوب نبود، اما افزایش هزینه سوخت باعث شده تا عواقب این درگیری برای مردم آمریکا بسیار آشکارتر از قبل شود.»

این درگیری انتقاد چهره‌های برجسته محافظه‌کاری مانند تاکر کارلسون و مگین کلی را نیز به دنبال داشته است؛ کسانی که ترامپ را به نقض وعده‌اش برای پرهیز از جنگ‌های پرهزینه خارجی متهم می‌کنند.

نظرسنجی مشترک واشنگتن پست، ای‌بی‌سی و ایپسوس که در اواخر آوریل منتشر شد، نشان داد که ۶۱ درصد از شرکت‌کنندگان معتقدند مداخله نظامی آمریکا در ایران یک اشتباه بوده است. همچنین ۴۴ درصد اعلام کردند که به دلیل افزایش قیمت سوخت، استفاده از خودروی خود را کاهش داده‌اند.

نگرانی‌ها از انتخابات میان‌دوره‌ای

با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در نوامبر، تحلیل‌گران می‌گویند جمهوری‌خواهان نگرانند که این جنگ به یک بار سنگین سیاسی برای آن‌ها تبدیل شود.

همین نظرسنجی نشان داد که نرخ نارضایتی از ترامپ به ۶۲ درصد رسیده است؛ بالاترین میزان در طول دو دوره ریاست‌جمهوری او.

کلیتون معتقد است که حتی کاهش سریع تنش‌ها هم ممکن است فوراً این آسیب سیاسی را جبران نکند.

او گفت: «حتی اگر او فقط شروع به اقداماتی برای کاهش تنش کرده باشد، ممکن است به وضعیت او و جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کمک نکند، زیرا همیشه در بهبود عملکرد اقتصادی تاخیر وجود دارد. بهبود شرایط اقتصادی، اگر اصلاً اتفاق بیفتد، زمان می‌برد.»

با این حال، کوپر می‌گوید به نظر می‌رسد ترامپ به پیامدهای گسترده سیاسی برای حزب جمهوری‌خواه کمتر اهمیت می‌دهد و تمرکزش بیشتر بر نمایش قدرت فردی خودش است.

کوپر افزود: «ترامپ عمیقاً باور دارد که جمهوری‌خواهان باید تحت هر شرایطی از او حمایت کنند و او مدیون آن‌ها نیست که برای راحت‌تر کردن کارشان، سیاست‌هایش را تغییر دهد.»

با وجود این، کوپر به اضطراب بیش از پیش در حلقه‌های جمهوری‌خواهان اشاره کرد؛ نگرانی از اینکه عواقب جنگ چگونه بر رقابت‌های حساس کنگره تاثیر خواهد گذاشت.

او گفت: «اگر ببینیم برخی از جمهوری‌خواهان در رقابت‌های نزدیک، شروع به محکوم کردن جنگ با ایران می‌کنند، خواهیم فهمید که احساس می‌کنند راهی ندارند و برای نجات خود مجبور به انتقاد از ترامپ شده‌اند.»

به جای آن، بسیاری از آن‌ها دوست دارند تمرکز رسانه‌ها به سمت حمله به کوبا معطوف شود؛ اقدامی که هزینه‌های کمتری خواهد داشت.

کوپر در پایان گفت: «من نسبت به درست بودن این ارزیابی تردید دارم اما فشاری روی دولت وجود دارد تا سریعاً تغییر مسیر دهد تا اینکه در پاییز، ایران دیگر تیتر یک اخبار نباشد.»

نشست با چین، حساسیت را دوچندان کرده است

ترامپ همچنین پیش از نشست برنامه‌ریزی‌شده‌اش با شی جین‌پینگ در هفته آینده، با فشارهای بین‌المللی رو به رشدی مواجه است.

تحلیل‌گران می‌گویند کاخ سفید ترجیح می‌دهد در شرایطی که درگیری ایران بازارهای جهانی انرژی را بی‌ثبات کرده، وارد مذاکرات سطح بالا با پکن نشود.

کوپر گفت: «ترامپ دوست دارد تمرکز این نشست کاملاً روی تجارت و یافتن راه‌هایی برای تقویت اقتصاد آمریکا باشد، از جمله با کاهش تنش‌های جنگ تجاری.»

او استدلال کرد که با توجه به اینکه جنگ ایران اختلال عظیمی در سطح جهان ایجاد کرده، شی فرصتی پیدا کرده تا با فشار بر ترامپ برای پایان دادن به درگیری، چهره‌ای مسئولیت‌پذیرتر از خود نشان دهد؛ حرکتی که در نهایت آمریکا را در مقایسه با چین، ابرقدرت ضعیف‌ترِ این دو به تصویر می‌کشد.

کلیتون همچنین اشاره کرد که چین احتمالاً تلاش می‌کند از این بحران برای عمیق‌تر کردن روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود با کشورهای عربی خلیج فارس و ایران بهره ببرد. او به علاقه‌مندی فزاینده چین برای گسترش زیرساخت‌ها و مسیرهای تجاری که خلیج فارس را به دریای سرخ متصل می‌کند و در واقع تنگه هرمز را دور می‌زند به عنوان بخشی از طرح جامع «کمربند و جاده» پکن اشاره کرد.

فشار از سوی کشورهای عربی خلیج فارس

تحلیل‌گران می‌گویند فشار از سوی کشورهای عربی منطقه، محاسبات واشنگتن را پیچیده‌تر کرده است، هرچند که هم‌پیمانان منطقه‌ای هنوز بر سر نحوه پایان جنگ با یکدیگر اختلاف نظر دارند.

بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، ترامپ این هفته به طور ناگهانی یک طرح نظامی آمریکا برای اسکورت کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز را متوقف کرد؛ این تصمیم پس از آن گرفته شد که عربستان سعودی اجازه استفاده از حریم هوایی یا پایگاه‌های نظامی‌اش را برای این عملیات به جنگنده‌های آمریکایی نداد.

کوپر گفت که موضع عربستان بازتاب‌دهنده ناامیدی در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس نسبت به خطرات رو به رشدی است که این درگیری به همراه داشته است.

او اظهار داشت: «سعودی‌ها با رد درخواست استفاده از پایگاه‌های خود، پیام قوی از نارضایتی‌شان از نحوه مدیریت این درگیری ارسال کردند.»

در همین حال، کوپر بیان کرد که اسرائیل و امارات متحده عربی هم‌راستاتر به نظر می‌رسند چرا که هر دو می‌خواهند واشنگتن فشار بر ایران را حفظ کند و از توافقی که در آن تهران «نفوذ منطقه‌ای» خود را حفظ کند، جلوگیری کنند.

کلیتون افزود که حملات پهپادی ایران به کشورهای منطقه نیز می‌تواند دولت‌های عربی را به سمت روابط دیپلماتیک و اقتصادی نزدیک‌تر با چین سوق دهد.

او در پایان گفت: «آنچه در گذشته برای امنیت کشورهای خلیج فارس حیاتی تلقی می‌شد، اکنون آن‌ها را آسیب‌پذیر کرده است، زیرا در این جنگ آن‌ها نیز هدف حمله قرار می‌گیرند.»