معلم؛ حلقه اتصال علم و آینده

به گفته وی، هیچ جامعه‌ای بدون تربیت انسان‌های عالم، متخصص، اخلاق‌مدار و مسئولیت‌پذیر نمی‌تواند مسیر پیشرفت را طی کند و در این میان، نقش استاد و معلم نقشی بنیادین است؛ چراکه انتقال دانش، تربیت فکری و شکل‌دهی شخصیت نسل آینده، از مهم‌ترین مأموریت‌های آنان به شمار می‌رود.
ولایتی زنجانی در تشریح اهمیت علم و دانش اظهار داشت: در منظومه فکری اسلام، علم جایگاهی بسیار رفیع دارد. آغاز نزول وحی با فرمان «اقرأ» نشانه‌ای روشن از اهمیت خواندن، آموختن و معرفت در اندیشه اسلامی است. قرآن کریم نیز بارها انسان را به تفکر، تعقل، تدبر و آموختن دعوت می‌کند.

از این منظر، علم صرفاً مجموعه‌ای از اطلاعات و محفوظات نیست؛ علم باید زمینه‌ساز رشد انسان، افزایش قدرت تشخیص، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حرکت جامعه به سوی کمال باشد. جامعه‌ای که علم را جدی بگیرد، در حقیقت آینده خود را جدی گرفته است.

وی افزود: تمدن‌ها زمانی ساخته می‌شوند که علم به فرهنگ، دانش به فناوری و آموزش به تربیت انسان تبدیل شود. دانشگاه، حوزه، مدرسه و مراکز علمی هر کدام حلقه‌هایی از یک زنجیره بزرگ هستند که خروجی آن باید انسان توانمند و جامعه‌ای پیشرفته باشد.

استاد و معلم؛ حلقه اتصال علم و آینده جامعه

دبیرکل سابق مجمع کانون‌های فرهنگی کشور با اشاره به جایگاه استاد و معلم تصریح کرد: وقتی از علم سخن می‌گوییم، نمی‌توانیم از انسان‌هایی که علم را تولید، منتقل و نهادینه می‌کنند غافل شویم. استاد و معلم، واسطه میان دانش و نسل آینده هستند.

استاد دانشگاه صرفاً انتقال‌دهنده یک رشته علمی نیست؛ او می‌تواند روش اندیشیدن، پرسشگری، تحقیق و مسئولیت علمی را به دانشجو بیاموزد. به همین ترتیب، معلم مدرسه نیز صرفاً کتاب درسی را تدریس نمی‌کند؛ او نخستین الگوهای فکری، اخلاقی و اجتماعی را در ذهن و شخصیت دانش‌آموز شکل می‌دهد.

به همین دلیل، جایگاه استاد و معلم باید فراتر از یک عنوان شغلی دیده شود. این دو، از مهم‌ترین ارکان تولید و بازتولید سرمایه انسانی کشور هستند.

وی ادامه داد: اگر امروز از توسعه علمی کشور، اقتصاد دانش‌بنیان، پیشرفت فناوری، نوآوری و حل مسائل جامعه سخن می‌گوییم، باید بدانیم نقطه آغاز همه اینها، انسان است و انسان توانمند نیز در فرآیند آموزش و تربیت ساخته می‌شود.

تعلیم و تربیت؛ مأموریتی فراتر از انتقال محفوظات

ولایتی زنجانی با اشاره به تفاوت آموزش و تربیت گفت: یکی از نکاتی که باید به آن توجه جدی داشته باشیم، تفاوت میان «آموزش» و «تربیت» است. آموزش می‌تواند انتقال دانش باشد، اما تربیت، ساختن شخصیت و جهت دادن به توانایی‌های انسان است.

معلم با نوجوان و جوانی مواجه است که شخصیت او هنوز در حال شکل‌گیری است. یک سخن، یک رفتار، یک تشویق و حتی یک بی‌توجهی معلم می‌تواند در ذهن و آینده یک دانش‌آموز اثر ماندگار بگذارد. بنابراین معلم با «انسان» سروکار دارد، نه صرفاً با یک دانش‌آموز.

در فرهنگ اسلامی نیز تعلیم و تزکیه در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. قرآن کریم در بیان مأموریت پیامبر اکرم(ص) از تعلیم و تزکیه سخن می‌گوید. این نگاه نشان می‌دهد که آموزش واقعی زمانی کامل است که در کنار دانش، اخلاق، شخصیت و مسئولیت انسانی نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: از این جهت می‌توان گفت معلم در جامعه نقش هدایتگر و تربیت‌کننده دارد و شغل او از مشاغل معمول اداری متفاوت است. البته مقام نبوت، مقامی الهی و اختصاصی پیامبران است، اما معلم می‌تواند در عرصه تعلیم و تربیت، ادامه‌دهنده بخشی از آن رسالت بزرگ انسانی باشد.

نگاه پیامبر اکرم(ص) به علم و تعلیم

این فعال فرهنگی با اشاره به سیره پیامبر اسلام(ص) گفت: پیامبر اکرم(ص) جامعه‌ای را که گرفتار جهل و عقب‌ماندگی بود، با محوریت توحید، معرفت، اخلاق و تعلیم دگرگون کرد. توجه اسلام به دانش‌آموزی و تعلیم، یک امر حاشیه‌ای نیست؛ بلکه بخشی از پروژه تمدن‌سازی اسلامی است.

پیامبر(ص) در جامعه‌ای ظهور کردند که علم و سواد عمومی وضعیت گسترده‌ای نداشت، اما یکی از اقدامات مهم تمدنی اسلام، گسترش فرهنگ خواندن، نوشتن، یادگیری و آموزش بود. این مسئله برای امروز ما نیز پیام روشنی دارد: جامعه‌ای که می‌خواهد قدرتمند باشد، باید جامعه‌ای دانا باشد.

ولایتی زنجانی تأکید کرد: بنابراین احترام به عالم، استاد و معلم، تنها یک رفتار تشریفاتی نیست؛ بلکه احترام به دانش و آینده جامعه است.

مام خمینی(ره) و مسئله تربیت انسان

وی در ادامه با اشاره به دیدگاه امام خمینی(ره) درباره تعلیم و تربیت اظهار داشت: امام خمینی(ره) نگاه بسیار عمیقی به مسئله انسان و تربیت داشتند. در اندیشه امام، مدرسه و دانشگاه صرفاً محل انتقال محفوظات نبودند، بلکه مراکز انسان‌سازی محسوب می‌شدند.

این نگاه یک پیام بسیار مهم برای امروز دارد؛ اینکه اگر می‌خواهیم جامعه‌ای سالم، مستقل، اخلاقی و پیشرفته داشته باشیم، باید بر روی تربیت انسان سرمایه‌گذاری کنیم.

معلم و استاد در چنین نگاهی، صرفاً صاحب یک شغل نیستند؛ بلکه بخشی از فرآیند ساختن آینده جامعه را بر عهده دارند.

تأکید رهبر انقلاب بر نقش آموزش و پرورش و معلم

ولایتی زنجانی همچنین با اشاره به بیانات رهبر انقلاب درباره آموزش و پرورش گفت: در سال‌های مختلف، رهبر انقلاب بارها بر اهمیت آموزش و پرورش، نقش معلم و ضرورت توجه به مسائل این قشر تأکید کرده‌اند. این تأکیدها نشان می‌دهد که مسئله آموزش و پرورش باید به‌عنوان یک مسئله ملی و راهبردی دیده شود.

به اعتقاد وی، توجه به معلم فقط یک مطالبه صنفی نیست؛ بلکه یک مطالبه مربوط به آینده کشور است. وقتی معلم تربیت‌کننده نسل آینده است، کیفیت زندگی، آرامش، منزلت و امنیت شغلی او مستقیماً با کیفیت تربیت نسل آینده ارتباط پیدا می‌کند.

حقوق پایین معلمان با جایگاه آنان تناسب ندارد

دبیرکل سابق مجمع کانون‌های فرهنگی کشور در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از پایین بودن سطح حقوق و مزایای معلمان گفت: حقوق پایین معلمان شایسته جایگاه این قشر و نقشی که در تربیت سرمایه انسانی کشور دارند، نیست.

ما نمی‌توانیم از معلم انتظار داشته باشیم نسلی خلاق، دانشمند، اخلاق‌مدار و مسئولیت‌پذیر تربیت کند، اما در زمینه معیشت و رفاه او، توجه متناسب با این مسئولیت نداشته باشیم.

معلم برای انجام مطلوب وظیفه خود نیازمند آرامش است. دغدغه اقتصادی اگر از حد متعارف فراتر برود، می‌تواند انرژی و تمرکز انسان را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین توجه به معیشت معلمان باید بخشی از سیاست کلان کشور در حوزه تعلیم و تربیت باشد.

وی افزود: حقوق و مزایای معلمان باید در بهترین شرایط ممکن افزایش پیدا کند. این موضوع را نباید صرفاً افزایش هزینه‌های دولت تلقی کرد؛ بلکه باید آن را سرمایه‌گذاری برای آینده کشور دانست.

معلم؛ سرمایه‌گذار اصلی بر روی سرمایه انسانی

ولایتی زنجانی تصریح کرد: اگر از «سرمایه انسانی» به‌عنوان مهم‌ترین سرمایه کشور سخن می‌گوییم، باید به کسانی که این سرمایه را تربیت می‌کنند نیز توجه ویژه داشته باشیم.

یک معلم ممکن است در طول دوران خدمت خود بر زندگی صدها و حتی هزاران دانش‌آموز اثر بگذارد. اثر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی چنین نقشی قابل اندازه‌گیری صرفاً با یک فیش حقوقی نیست.

گاهی یک معلم با شناسایی استعداد یک دانش‌آموز، مسیر زندگی او را تغییر می‌دهد؛ گاهی با ایجاد انگیزه، دانش‌آموزی را به سمت علم و پژوهش هدایت می‌کند و گاهی با رفتار اخلاقی خود، الگویی برای یک نسل می‌شود.

پس باید نگاه ما به معلم، نگاه به یک «سرمایه‌گذار انسانی» باشد.

منزلت مادی و معنوی معلم باید همزمان مورد توجه قرار گیرد

وی خاطرنشان کرد: نباید میان منزلت معنوی و منزلت مادی معلم تفکیک مصنوعی ایجاد کنیم. اینکه می‌گوییم معلم جایگاه معنوی بالایی دارد، به این معنا نیست که مسائل اقتصادی او را نادیده بگیریم.

اتفاقاً اگر برای مقام معلم احترام قائل هستیم، این احترام باید در سیاست‌های اقتصادی، رفاهی و اجتماعی نیز نمود پیدا کند.

معلم باید هم از نظر معنوی مورد تکریم باشد و هم از نظر مادی شرایطی داشته باشد که شأن او حفظ شود.

وی افزود: جامعه باید کاری کند که بهترین استعدادهای جوان کشور نیز معلمی را یک انتخاب ارزشمند بدانند. وقتی جوان نخبه‌ای میان مشاغل مختلف قرار می‌گیرد، باید احساس کند ورود به آموزش و پرورش نه‌تنها یک مسئولیت مقدس، بلکه از نظر اقتصادی و اجتماعی نیز جایگاهی شایسته دارد.

توجه به معلم، توجه به آینده ایران است

ولایتی زنجانی در پایان گفت: امروز اگر درباره پیشرفت علمی، قدرت اقتصادی، توسعه فرهنگی، فناوری، اقتصاد دانش‌بنیان و آینده کشور صحبت می‌کنیم، باید به ریشه همه این موضوعات توجه کنیم و آن ریشه، تربیت انسان است.

معلم در خط مقدم این میدان قرار دارد.

بنابراین افزایش حقوق و مزایای معلمان، بهبود شرایط رفاهی آنان، ارتقای شأن اجتماعی و حرفه‌ای معلم و فراهم کردن امکانات مناسب برای فعالیت آموزشی، باید در زمره اولویت‌های جدی کشور قرار گیرد.

معلم نقش مهمی در ساختن آینده کشور دارد و شغل او با روح، فکر و شخصیت انسان‌ها سروکار دارد. از این رو، توجه ویژه به جایگاه معنوی و مادی معلم نه یک امتیاز اضافی، بلکه بخشی از الزامات پیشرفت و آینده‌سازی کشور است.