بیم و امیدهای دیپلماسی
ایرنا – دومین دور از مذاکرات غیرمستقیمی که میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا با میانجیگری عمان از مسقط آغاز شده بود، روز بیست و هشتم بهمنماه در ژنو به انجام رسید.
با گذشت چند روز از این مذاکرات، اعلام مواضع هیاتهای دیپلماتیک و بازیگران جهانی و منطقهای و نیز انتشار تحلیل و گمانهزنیهای گوناگون در رسانهها و اندیشکدهها باعث شده تا روزنامههای کشور در نخستین روزِ هفته بعد از مذاکرات، سرنوشت مواجهه ایران و آمریکا را به صورت ویژه مورد توجه قرار دهند.
بسیاری از روزنامهها کوشیدهاند با نگاهی واقعبینانه و استفاده از نظرات کارشناسان حوزه روابط خارجی و بینالملل چشماندازی از مذاکرات و میزان ثمربخشی آن را ترسیم کنند و برخی نیز از آمادگی برای دفاع در برابر هر تهدید و تجاوزگری نظامی نوشتهاند.
پیشبینیناپذیری روند تحولات
روزنامه «شرق» ذیل تیتر نخست خود یعنی «میان شمشیر و شاخه زیتون» نوشته است: نه نشانههای دیپلماتیکِ برخاسته از مذاکرات ژنو را میتوان بهتنهایی تضمینکننده توافق دانست و نه افزایش تنشها را الزاما مقدمهای قطعی برای جنگ تلقی کرد. تجربه سیاست بینالملل نشان میدهد روایتها همواره جلوتر از واقعیت حرکت میکنند و اغلب، بیش از آنکه بازتاب رخدادها باشند، تلاشی برای شکلدهی به انتظارات هستند. از این رو، شاید دقیقترین ارزیابی در شرایط کنونی، پذیرش همین اصل ساده اما بنیادین باشد که «توافق» زمانی قطعی است که عملا محقق شده باشد و «جنگ» فقط زمانی واقعیت مییابد که رخ داده باشد. تا پیش از آن، هر دو سناریو در سطح احتمال و روایت باقی میمانند؛ پررنگ، اثرگذار، اما همچنان نامطمئن؛ بهویژه که ما با فردی مانند دونالد ترامپ مواجهیم که عملا عنصر «پیشبینیناپذیری» را به پررنگترین حالت ممکن نشان داده است.
شرق در همین پیوند، گفتوگوهایی با کارشناسان و تحلیلگران داشته و به نقل از «نوذر شفیعی» استاد دانشگاه آورده است «پاسخ صریح به این سؤال که آیا ما به سمت جنگ میرویم یا مذاکره، واقعا دشوار است؛ چون عوامل متعددی تعیینکننده مسیر نهایی دو کشور هستند و هریک وزن و تأثیر خود را دارند»
«کوروش احمدی» دیگری کارشناسی است که با این روزنامه مصاحبه و تصریح کرده «خطر جنگ کوتاهمدت همچنان محتمل، اما مسیر دیپلماسی نیز همچنان باز است». به گفته احمدی «تصمیم نهایی به میزان انعطاف دو طرف در زمینه تعلیق غنیسازی بستگی دارد.»
این روزنامه همچنین نگاههای متضاربی را بازتاب داده از جمله به نقل از «قاسم محبعلی» کارشناس مسائل خاورمیانه آورده است: « در شرایط فعلی، ایران و منطقه باید برای خطر جنگ آماده باشند». این در حالی است که «احمد بخشایش اردستانی» اظهار داشته «فرجه ۱۰روزه دونالد ترامپ و آخرین تحرکات نظامی آمریکا در منطقه علیه ایران به معنای وقوع جنگ نیست.»
برآورد سکاندار دیپلماسی از وضعیت موجود
گفتوگوی «سیدعباس عراقچی» با یک رسانه آمریکایی و مواضع وزیر امور خارجه درباره مذاکرات با آمریکاییها موضوعی بود که روزنامههایی چون «ایران» و «اعتماد» به صورت ویژه به آن پرداختند.
ایران ذیل تیتر «توافق سریع، مطلوب ایران و آمریکا» نوشت: او در این گفتوگو از تهیه پیشنویس متن مورد نظر ایران در سه روز آینده خبر داد که پس از تأیید مقامهای بالادستی ایران به آمریکا ارائه خواهد شد. عراقچی همچنین تأکید کرد که اگر خصومتهای کنونی میان ایران و آمریکا برطرف شود، ممکن است نوع متفاوتی از رابطه میان دو کشور شکل گیرد.
به گفته عراقچی «هیچ ضربالاجلی وجود ندارد. ما با یکدیگر گفتوگو کردیم که چگونه میتوانیم به توافقی سریع برسیم، توافق سریع چیزی است که هر دو طرف به آن علاقهمند هستند». همچنین «ما هیچ تعلیقی پیشنهاد نکردهایم، طرف آمریکایی هم درخواست غنیسازی صفر مطرح نکرده است.»
اعتماد هم در این باره نوشت: سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگو با برنامه «Morning Joe» با تاکید بر دیپلماسی به عنوان تنها راهحل پرونده هستهای ایران، تصریح کرد که گزینه نظامی پیشتر آزموده شده و ناکام مانده است. او در این مصاحبه گفت: «یک نکته را باید تاکید کنم؛ هیچ راهحل نظامی برای برنامه هستهای ایران وجود ندارد. این موضوع پیشتر آزموده شده است…»
نقش بازیگران منطقهای و بینالمللی
به نوشته روزنامه «آرمان ملی» شاهدیم از چند وقت گذشته تا کنون همه کشورها به انحاء مختلف در تلاشند تا مذاکرات ایران و آمریکا در نهایت به نتیجه برسد و توافق طرفینی حاصل شود تا هم مساله بزرگ ایران و آمریکا حل شده و هم از احتمال بالای یک جنگ بزرگ جلوگیری بهعمل آید.
«سیدجلال ساداتیان» کارشناس روابط بینالملل به این روزنامه گفته است: اینکه این ماجرا به جنگ منتهی شود یا نه به مواضع کشورهای منطقه بستگی دارد. چرا که همسایگان ایران و دیگر کشورهای بزرگ منطقه مانند عربستان، ترکیه، عمان، مصر و اردن و برخی دیگر کشورها ابراز کردهاند نگران درگیری در منطقه هستند و لابی این کشورها در حال فشار به ترامپ است تا او به سمت توافق گام بردارد. آیا این قدرت در همسایگان ایران وجود دارد که ترامپ را وادار به رفتار دیپلماتیک کند یا نه در هالهای از ابهام است. تاکنون بهنظر میرسد اینها موفقتر از لابی اسرائیل عمل کردهاند، هرچند اسرائیل هم قدرت زیادی در آمریکا دارد.
روزنامه «سازندگی» نیز تیتر نخست خود «تهدید و امید» را به سرنوشت مذاکرات اختصاص و تحلیل روزنامه «فایننشال تایمز» را انعکاس داده است. در بخشی از گزارش سازندگی میخوانیم: علاوه بر کشورهای منطقه، اروپاییها نیز با اقدام نظامی علیه ایران مخالف هستند. روزنامه تایمز گزارش داده است که انگلیس با اینکه آمریکا از پایگاههای نیروی هوایی این کشور برای حمله نظامی احتمالی به ایران بهره ببرد، موافقت نکرده است. این موضوع به نوبه خود باعث شد، دونالد ترامپ حمایت خود را از توافق قبلی برای واگذاری جزیره چاگوس به موریس پس بگیرد. جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا نیز در مصاحبه با اسکاینیوز گفته که از یکسو باید اطمینان حاصل شود ایران به سلاح هستهای دست پیدا نکند اما از سوی دیگر در این مرحله پیدا کردن یک توافق و جلوگیری از ایجاد عواملی که میتوانند وضعیت را پیچیدهتر و خطرناکتر کنند، بسیار مهم است.
در گزارش روزنامه «دنیای اقتصاد» با عنوان «دیپلماسی زیر سایه ضربالاجل» میخوانیم: همزمان منابع روس نیز از تماس تلفنی وزیر خارجه این کشور با عباس عراقچی خبر دادند. خبرگزاری تاس گزارش داد که سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه و عباس عراقچی وزیر خارجه ایران روز جمعه درباره مساله هستهای به تبادل نظر پرداختند. وزارت امور خارجه روسیه اعلام کرد لاوروف در تماس تلفنی با عباس عراقچی، بر حمایت از روند مذاکرات برای یافتن راهحلهای عادلانه و احترام به حقوق مشروع ایران تاکید کرد.
برای پرهیز از جنگ
یکی از محورهایی که در روزنامهها به چشم میخورد توصیههایی از سوی کارشناسان و تحلیلگران برای جلوگیری از تشدید تنش میان تهران و واشنگتن است.
«ابراهیم متقی» استاد دانشگاه تهران در تحلیلی در روزنامه اعتماد نوشته است: ایران از راهبرد مصالحه برای اجتناب از جنگ و حل مسالمتآمیز چالشهای موجود درباره موازنه منطقهای بهره خواهد گرفت. ضربالاجل ۱۵ روزه ترامپ برای پایان دیپلماسی اما میتواند زنگهای تهدید امنیتی و خطر جنگ را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. ایران و امریکا در روند هرگونه جنگ و رویارویی با نشانههایی از تهدید و مخاطرات امنیتی روبرو میشوند. اجتناب از جنگ نیازمند قدرت متوازن، سازوکارهای کنش نامتقارن و دیپلماسی سازنده از سوی ایران میباشد. به کارگیری هر یک از مفاهیم یاد شده میتواند زمینه لازم برای صلحسازی و کنترل تهدیدات را به وجود آورد. تداوم ادبیات تهدید از سوی ترامپ منجر به «احساس تهدید» از سوی ایران میشود.
«ماشاالله شمسالواعظین» روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی نیز در گفتوگو با اعتماد با ترسیم برگهای آمریکا از یک طرف و ظرفیتهای ایران برای مقابله به این نکته اشاره میکند که «جمهوری اسلامی با تجربه بیش از ۲۰ سال بحران و جنگ از توانمندیهای بسیاری برخوردار است که مانع تضعیف کامل آن خواهد شد.» به اعتقاد این تحلیلگر «این وضعیت تصمیمگیران امریکایی را وادار میکند که در نحوه مواجهه نظامی با ایران تجدید نظر کنند» و احتمالا راهکار دیپلماسی را در مواجهه با ایران در پیش بگیرد.
«محمدصادق جوادی حصار» دیگر تحلیلگری است که در اعتماد نوشته است: پارادوکس قدرت و فشار، آمریکا را به نقطهای رسانده که راهحل نظامی پرهزینه و پرریسک است و توافق، تنها مسیر کمهزینهتر باقیمانده به نظر میرسد. برای ایران نیز، این مقطع میتواند همزمان «سخت» و «امیدآفرین» باشد؛ مقطعی که اگر با عقلانیت، انسجام داخلی و مدیریت هوشمندانه روایتها همراه شود، میتواند به نتیجهای پایدار و قابل دفاع منتهی شود.
«حسن بهشتی پور» در تحلیلی که در «آرمان امروز» منتشر ساخته تصریح داشته ترامپ سیاست ابهام را بهعنوان بخشی از استراتژی «کسب حداکثر امتیاز با حداقل هزینه» دنبال میکند؛ همان منطقی که در کتاب هنر معامله شرح داده است. به همین دلیل، تحلیل رفتار او صرفاً با محاسبات کلاسیک هزینه ـ فایده چندان کارآمد نیست. کیش شخصیت، رفتارهای پادشاهمآبانه و تمایل به غافلگیری، احتمال ماجراجویی را کاملاً منتفی نمیکند، هرچند به معنای قطعی بودن جنگ هم نیست.
به نوشته این تحلیلگر سیاست خارجی، در این میان، نقش رسانهها و جنگ روانی را نباید دستکم گرفت. موجسازی رسانهای خارجی میتواند همان «آتش تهیه»ای باشد که پیش از هر اقدام نظامی به کار گرفته میشود. تقویت سواد رسانهای جامعه و افزایش آگاهی عمومی، برای خنثیسازی این فشارها ضروری است.
«سیدحسین مرعشی» دبیرکل کارگزاران سازندگی نیز در سرمقاله روزنامه سازندگی آورده است: ترجیح عقلانی برای ایران، آمریکا و کشورهای منطقه آن است که از فرصت مذاکرات بهره بگیرند و با عبور از فضای تهدید و رجزخوانی به چارچوبی پایدار برای کاهش تنش دست یابند.
آمادگی برای دفاع
در کنار گمانهزنیها درباره سرنوشت مذاکرات، برخی مطبوعات از آمادگی و ضرورت مهیا شدن در برابر انواع تهاجمات نظامی، تبلیغاتی و … نوشتند.
روزنامه «جام جم» با انتشار تصویری از رزمایش مرکب دریایی ایران و روسیه در خلیج فارس، عنوان «قدرت نمایی در هرمز» را برای تیتر نخست خود برگزید.
«قدرتنمایی ایران در حساسترین گذرگاه انرژی جهانی» نیز تیتر نخست روزنامه «ابتکار» بود که به این رویداد اختصاص داشت.
«امواج عملیات روانی جلوتر از ناوها» نیز تیتر یک روزنامه «جوان» بود که در بخشی از گزارش این روزنامه میخوانیم: امواج بیامان اخبار جنگ از شبکههای خبری و تلویزیونی دشمن و متأسفانه سکوشدن برخیها در داخل برای این اخبار، عملیات روانی سنگینی علیه روح و ذهن مردم ایران تدارک دیده است. چه جنگ بشود، چه نشود، این حجم اخبار خودش یک جنگ بزرگ است. رسانههای داخلی باید علیه این امواج دشمن، موج قوی بسازند.
به نوشته جوان، برای درک این مهم کافی است به هجمه پرتعداد دشمن و بمباران خبری و رسانهای آنها علیه ملت ایران در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی نگاهی بیندازید. رسانههایی مانند: کانال۱۳اسرائیل، اکسیوس، شخص ترامپ به عنوان یک انسان رسانه، والاستریت ژورنال، کانال۲۳ اسرائیل، یدیعوت آحارونوت، لارنس نورمن (سخنگوی شبکه خبرنگاران برجامی)، یک مقام ارشد کاخسفید، نتانیاهو، کانال۱۹اسرائیل، وزارت خارجه امریکا، کانال ۱۴ اسرائیل، هاآرتص، یک مقام امنیتی سابق، کانال۸ اسرائیل، رویترز، شورای روابط خارجی آتلانتیک، سیانان، میدل ایستای و صدها شبکه و کانال و انسان رسانه به صورت ۲۴ ساعته، با راهاندازی یک کمپین بسیار گسترده و هدفمند و تکثیر میلیونی این خبرسازیها در شبکههای اجتماعی برای فروپاشی روانی مردم ایران مسابقه راه انداختهاند؛ رسانهها و شبهرسانههایی که با تولید اخبار جعلی، غیرمستند و دروغین به تولید محتوا برای تسخیر ذهن و فکر مخاطبان ایرانی روی آوردهاند.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰