از محاصره کوهستان تا افق اتصال؛

تونل کبیرکوه، ابرپروژه ای که نقشه ارتباطی ایلام را تغییر داد*سودابه خانی

پویاخبر -روایت یک تحول بزرگ زیرساختی در جنوب ایلام؛ عبور از دل ۴۷۵۰ متر صخره برای گشودن مسیری تازه میان ظرفیت‌های اقتصادی استان و شبکه حمل‌ونقل کشور

ایلام با جغرافیایی کوهستانی و عوارض طبیعی گسترده، همواره برای توسعه شبکه ارتباطی با محدودیت‌های جدی روبه‌رو بوده است؛ محدودیت‌هایی که در جنوب استان، به‌ویژه در محور ارتباطی آبدانان و دره‌شهر، سال‌ها خود را در قالب مسیرهای سخت‌گذر، پیچ‌های خطرناک و دشواری تردد نشان می‌داد. تونل کبیرکوه پاسخی مهندسی به همین محدودیت بود؛ پروژه‌ای که هدف آن تنها کوتاه‌کردن فاصله دو شهرستان نبود، بلکه ایجاد یک گذرگاه ارتباطی تازه برای تغییر موقعیت زیرساختی جنوب ایلام بود.

عملیات اجرایی این پروژه از سال ۱۳۹۲ آغاز شد و احداث تونل اصلی به طول چهار هزار و ۷۵۰ متر، آن را به یکی از شاخص‌ترین طرح‌های تونل‌سازی جاده‌ای کشور تبدیل کرد. عبور از توده‌های سنگی، پایدارسازی جداره‌ها، اجرای پوشش بتنی، زهکشی و آماده‌سازی مسیر، بخشی از عملیات پیچیده مهندسی این طرح بود؛ عملیاتی که در کنار شرایط خاص زمین‌شناسی منطقه، اجرای آن را به پروژه‌ای زمان‌بر و تخصصی تبدیل کرد.

کبیرکوه صرفاً یک تونل نیست؛ مجموعه‌ای از سازه‌های زیرساختی است که راه‌های دسترسی دو طرف، تونل‌های فرعی و گالری‌های حفاظتی را نیز دربرمی‌گیرد. بر اساس اطلاعات اجرایی اعلام‌شده در سال ۱۴۰۲، در سمت آبدانان حدود ۱۱ کیلومتر و در سمت دره‌شهر حدود ۶.۵ کیلومتر عملیات راه‌سازی انجام شده و در مسیر دره‌شهر نیز ۹ رشته تونل و یک گالری مصنوعی با مجموع طول بیش از دو هزار متر احداث شده است؛ مجموعه‌ای که برای عبور ایمن از عوارض دشوار کوهستانی طراحی شده است.

روند اجرای پروژه در مقاطع مختلف، بیانگر حجم عملیات و دشواری تکمیل آن است؛ پیشرفت فیزیکی طرح در خرداد ۱۴۰۱ حدود ۷۰ درصد، در بهمن همان سال ۷۵ درصد و در تیرماه ۱۴۰۲ با احتساب راه‌های طرفین ۸۷ درصد اعلام شد. محمد رحمانی، فرماندار وقت آبدانان نیز در مرداد ۱۴۰۳ هزینه انجام‌شده پروژه را حدود دو هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد؛ رقمی مربوط به همان مقطع که نباید با هزینه نهایی قطعی طرح اشتباه گرفته شود.

سرانجام در ۱۲ آبان ۱۴۰۳، تونل کبیرکوه برای تردد بازگشایی شد و یکی از مهم‌ترین موانع طبیعی ارتباطی جنوب ایلام تا حد زیادی از مسیر رفت‌وآمد مردم کنار رفت. کاهش حدود ۲۱ کیلومتری مسیر و حذف بخش قابل توجهی از پیچ‌های خطرناک، از جمله دستاوردهایی بود که مسئولان برای این پروژه عنوان کردند. این تحول، علاوه بر تسهیل رفت‌وآمد میان آبدانان و دره‌شهر، می‌تواند دسترسی به سایر محورهای ارتباطی استان را نیز بهبود بخشد.

اهمیت راهبردی کبیرکوه در موقعیت جغرافیایی ایلام معنا پیدا می‌کند؛ استانی که به دلیل همجواری با عراق و برخورداری از مرزهای مهمی همچون مهران، ظرفیت قابل توجهی در تجارت، حمل‌ونقل و مبادلات منطقه‌ای دارد. تقویت ارتباط جنوب استان با شبکه راه‌های اصلی کشور، می‌تواند در بلندمدت زمینه جابه‌جایی آسان‌تر کالا و مسافر و اتصال مؤثرتر ظرفیت‌های اقتصادی منطقه به بازارهای داخلی و مرزی را فراهم کند؛ البته تحقق این هدف به تکمیل محورهای مکمل و ارتقای سایر زیرساخت‌های ارتباطی وابسته است.

این پروژه برای اقتصاد محلی نیز ظرفیت‌های قابل توجهی ایجاد می‌کند. آبدانان و دره‌شهر از قطب‌های مستعد کشاورزی، گردشگری و فعالیت‌های تولیدی استان هستند و دسترسی بهتر به بازارهای مصرف می‌تواند هزینه جابه‌جایی محصولات، زمان سفر و دشواری انتقال کالا را کاهش دهد. همچنین تسهیل دسترسی گردشگران به جاذبه‌های طبیعی و تاریخی منطقه، فرصتی برای توسعه خدمات گردشگری و شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید فراهم می‌کند؛ فرصتی که با برنامه‌ریزی اقتصادی و حمایت از سرمایه‌گذاری می‌تواند به اشتغال و رونق منطقه منجر شود.

با بازگشایی تونل، مرحله تازه‌ای از مسئولیت اجرایی آغاز شده است؛ مرحله‌ای که ایمنی و کیفیت بهره‌برداری در آن اهمیت ویژه دارد. روشنایی، تهویه، تأسیسات مکانیکی و برقی، سامانه‌های کنترل و تجهیزات امدادی از الزامات بهره‌برداری ایمن چنین سازه‌ای هستند. بر اساس اعلام مدیرکل راه و شهرسازی ایلام در آبان ۱۴۰۵، اعتبار روشنایی تونل اصلی و شش تونل دیگر تأمین شده و تکمیل این بخش‌ها تا پایان سال در برنامه قرار گرفته است؛ موضوعی که ضرورت استمرار نظارت و تکمیل تجهیزات را یادآوری می‌کند.

از منظر توسعه‌ای، ارزش واقعی تونل کبیرکوه را نباید فقط با طول حفاری یا میزان اعتبار هزینه‌شده سنجید. میزان کاهش تصادفات، صرفه‌جویی در زمان سفر، تغییر هزینه حمل‌ونقل، افزایش تردد اقتصادی و تأثیر پروژه بر معیشت مردم، شاخص‌هایی هستند که باید در دوره بهره‌برداری بررسی و به‌صورت مستند منتشر شوند. این ارزیابی می‌تواند مشخص کند سرمایه‌گذاری انجام‌شده تا چه اندازه به اهداف اولیه خود در حوزه ایمنی، دسترسی و توسعه اقتصادی دست یافته است.

تونل کبیرکوه نمونه‌ای از تبدیل محدودیت طبیعی به ظرفیت زیرساختی است؛ پروژه‌ای که با عبور از دل کوه، مسیر تازه‌ای در جنوب ایلام گشوده و امکان پیوند بهتر ظرفیت‌های انسانی و اقتصادی منطقه با شبکه ارتباطی کشور را فراهم کرده است. با این حال، مقصد نهایی این سرمایه‌گذاری، صرفاً عبور آسان‌تر از یک کوه نیست؛ بلکه باید به کاهش محرومیت ارتباطی، رونق تولید، افزایش فرصت‌های سرمایه‌گذاری و ارتقای کیفیت زندگی مردم منجر شود. کبیرکوه شکافته شد؛ اکنون باید این مسیر به شاهراهی برای تولید، تجارت و پیشرفت جنوب ایلام تبدیل شود.

#ایران_قوی

#جام_رسانه_امید

#StrongIran

#ایلام-قوی

#ایلام_قوی