در سوگ جان‌های از دست رفته

ایرنا – چهل روز از حوادث تلخ دی‌ماه و جان‌باختن صدها تن از هموطنانمان گذشت؛ چهل روزی که تمام ایران در بهت و سوگ و انتظار برای روشن شدن ابعاد حادثه و دلجویی و پاسخگویی‌ها در این باره گذراند.

طی این روزهای سخت، مجموعه دولت تلاش کرد با اقداماتی چون تشکیل کمیته حقیقت‌یاب، شهید اعلام کردن بسیاری از جان‌باختگان، دیدار با خانواده‌های عزیز از دست داده و برگزاری مراسم چهلم در سراسر کشور، در کنار مردم باشد.

یکی از مهم‌ترین محورهای بیانات رهبر انقلاب در دیدار دیروز (۲۸ بهمن) با مردم تبریز هم به «تعزیت» اختصاص یافت و این بیان که «شهدا و جانباختگان فرزندان ما هستند»

روزنامه‌های امروز کشور مانند روزهای گذشته رخدادهای دی‌ماه و مسائلی مانند الزامات سوگواری، بایدها و نبایدهای سیاست‌مردان برای گذار از شرایط کنونی و … را محور گزارش‌، تحلیل‌ و مصاحبه‌های خود قرار دادند و از زوایای مختلفی به این مسائل پرداختند.

انعکاس «عزاداری و داغداری» از بیان رهبری

روزنامه «آرمان ملی» این بخش از بیانات دیروز رهبری را که «ما داغدار و عزادار خون‌های ریخته شده در دی ماه هستیم» در تیتر گزارش مرتبط خود برجسته کرد.

روزنامه «قدس» در این ارتباط نوشت: رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار پرشور هزاران نفر از مردم تبریز و آذربایجان شرقی، با تأکید بر حفظ و تقویت «آمادگی، هوشیاری و اتحاد ملی» افزودند: به‌جز سردسته‌ها و عناصر مفسدِ متصل به دشمنان، همه شهدا و جان‌باختگان اغتشاشات را اعم از «نیروهای مدافع امنیت و آرامش جامعه»، «رهگذران بی‌گناه» و حتی «فریب‌خوردگانی که به‌علت سادگی و عصبانیت همراه فتنه شدند»، فرزندان خود می‌دانیم و داغدار و عزادار همه آنها هستیم.

روزنامه «همشهری» با تاکید بر این بخش از بیانات دیروز رهبری که «ما عزاداریم و داغداریم» پس زمینه صفحه نخست خود را به رنگ سیاه درآورد.

«محسن مهدیان» مدیر مسئول این روزنامه هم در سرمقاله این روزنامه نوشت: اگر یک نفر خارجی بخواهد رهبر انقلاب را بشناسد، بهترین راهنما همین سخنرانی است. این سخنرانی را باید چندبار خواند و شنید. مجموعه‌ای از مضامین به هم پیوسته که سخت می‌شود از میان آنها حتی یک تیتر برای روزنامه انتخاب کرد.

به نوشته مهدیان، وجه تربیتی انقلاب آنجا که فرمودند ما عزادار جوانان فریب خورده ایم، از «فرزندان» گفتند؛ از اصلاح پذیری…. و حتی برای آخرتشان دعا کردند. این یعنی انقلاب اسلامی پیش از هر چیز پروژه ای تربیتی است؛ مدارا هم ریشه در همین نگاه معلمانه دارد.

برگزاری مراسم چهلم جان‌باختگان حوادث دی ماه

برگزاری مراسم چهلم جان‌باختگان حوادث دی ماه هم موضوعی مورد توجه در روزنامه‌های امروز است.

روزنامه آرمان ملی در گزارشی در این ارتباط آورد: الیاس حضرتی رئیس شورای اطلاع رسانی دولت، سردار علی محمد نائینی سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سید ضیاء هاشمی معاون فرهنگی معاون اول رئیس جمهور، محمد مخبر مشاور رهبر معظم انقلاب، سردار اسماعیل قاآنی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، امین حسین رحیمی وزیر دادگستری، محمد صادق معتمدیان استاندار تهران و دیگر مقامات کشوری و استانی از جمله حاضران در این مراسم بودند.

روزنامه «ایران» در گزارشی با عنوان «ایران؛ چله‌نشین سوگ» به آیین چهلم شهدا و جانباختگان حوادث دی‌ماه در مصلای تهران پرداخت.

به نوشته این روزنامه، تحت عنوان «گپ و گفت با برخی حاضران در مراسم دیروز مصلای تهران»، مرد میانسالی از حاضران در مراسم، اصلی‌ترین دلیل این حضور را اعلام همدردی با خانواده شهدا و جانباختگان اعلام کرد. او با اشاره به فرمایش رهبر معظم انقلاب مبنی بر اینکه «به جز سردسته‌ها و عناصر متصل به دشمنان، همه شهدا و جانباختگان اغتشاشات را اعم از «نیروهای مدافع امنیت و آرامش جامعه»، «رهگذران بی‌گناه» و حتی «فریب‌خوردگانی که به علت سادگی و عصبانیت همراه فتنه شدند»، فرزندان خود می‌دانیم و داغدار و عزادار همه آنها هستیم»، گفت: «جوانانی که مظلومانه به شهادت رسیدند، فرزندان همه ملت ایران بودند و ما هم وظیفه داریم که یادشان را زنده نگه داشته و با خانواده‌هایشان ابراز همدردی کنیم.»

روزنامه «خراسان» هم برگزاری مراسم چهلم جانباختگان حوادث اخیر در حرم رضوی با حضور رئیس‌جمهوری را دستمایه گزارش خود قرار داد.

ضرورت سوگواری برای سلامت روان جامعه

بحث برگزاری مراسم سوگواری، از اولین مواردی است که فعالان حوزه سلامت روان و حتی مسئولان حوزه‌های مدنی از جمله معاونان سازمان بهزیستی و وزارت بهداشت خطاب به دولت مطرح کرده و می‌گویند که این مساله، پیامدهای زیادی برای بازماندگان خواهد داشت.

به نوشته رونامه «اعتماد»، ممانعت از سوگواری خانواده جانباختگان به دلیل بهره‌برداری‌های سیاسی توسط مخالفان نظام، از اتفاقات پرحاشیه‌ای بود که بسیاری از کارشناسان حوزه سلامت روان و علوم اجتماعی را به انتقاد واداشت.

این روزنامه به نقل از «محمدرضا شالبافان» مدیرکل دفتر سلامت روان وزارت بهداشت در تاکید بر ضرورت برگزاری مراسم سوگواری برای جانباختگان ناآرامی‌های دی نوشت: زمانی که فردی عزیز خود را از دست می‌دهد، نکته بسیار مهم این است که خانواده‌ها بتوانند سوگواری مناسبی داشته باشند. آنها باید از راهنمایی‌ها متخصصان و منابع موجود حمایتی برای سپری کردن دوران سوگ بهره ببرند. حضور خانواده و برگزاری مراسم سوگواری در کنار یکدیگر می‌تواند تا حد زیادی به کاهش آسیب‌های روانی کمک کند. همچنین مرور خاطرات و تصاویر فرد متوفی می‌تواند در این دوران موثر باشد.

«فرید براتی‌سده» روانشناس هم در این ارتباط به اعتماد گفت: باید اجازه بدهند کسانی که عزیزی را از دست داده‌اند، سر مزار عزیزان‌شان بروند و مراسم سوگواری برگزار کنند. موافقت با برگزاری این مراسم، مساوی با پذیرش درد مردم است. دولت باید در این مرحله، این درد را بازشناسی کرده و در کنار مردم قرار بگیرد. شاید مردم در این شرایط، حضور دولت را در کنار خودشان نپذیرند و حتی رفتاری داشته باشند که مسوولان احساس کنند از سوی مردم مورد بی‌توجهی قرار گرفته‌اند ولی همین همراهی دولت، در درازمدت به رفع ضربه روانی کمک خواهد کرد.

ریشه‌ها و آیین‌های سوگواری

روزنامه «پیام ما» در گزارشی با عنوان «سوگ سرو» به ریشه‌های تاریخی برگزاری آیین «چهلم» و تاثیر آن بر روان بازماندگان پرداخت. در این گزارش می‌خوانیم: سوگواری در ایران مجموعه‌ای از آیین‌هاست و بسیاری از رسوم عزاداری ریشه در اسطوره‌هایی دارند که تا امروز امتداد یافته است. در روایت‌های کهن، سوگ پهلوانان با خاک بر سر ریختن و بریدن گیسوان تصویر می‌شود. در شاهنامه، رستم در سوگ مرگ سهراب، دم اسبش و تهمینه گیسوان خود را می‌برد که همگی نشانه‌هایی از اندوه ازدست‌دادنی است که پیش از زرتشت هم در این سرزمین وجود داشته است.

در ادامه آمده است: براساس برخی منابع، با آمدن زرتشت، گریه و مویه نکوهیده شمرده شد، اما آیین سوگواری حذف نشد. در دوره‌های بعد، از ساسانیان تا صفویان و قاجار، شیوه‌های آن تغییر کرد، اما هنوز هم نشانه‌های بسیاری از آیین‌های سوگواری پیش‌ از اسلام وجود دارد؛ سیاهپوشی، خاک بر سر ریختن، کتل‌ گرداندن و حتی حلقه‌های رقص سوگ در برخی ادوار.

«مریم سامعی» معاون علمی دانشنامه مردم ایران هم در گفت‌وگو با این روزنامه در مورد کارکرد روانی و اجتماعی برگزاری چهلم در ایران بیان داشت: تمام این آیین‌ها برای تنها نگذاشتن خانواده متوفی برگزار می‌شود. همدردی کردن و تسلی دادن از غم بازماندگان کم می‌کند.

به ‌گفته سامعی، موسیقی و رقصی که این روزها بر سر مزار افراد دیده می‌شود هم ریشه‌های تاریخی دارد، به‌خصوص اگر فرد ازدست‌رفته، جوان باشد. این مراسم در همه‌جای ایران وجود داشته و در چهلم رایج‌تر است؛ چراکه داغ برای بازماندگان کمرنگ‌تر شده است.

بیان انتظارها از دولت

«کامبیز نوروزی» در سرمقاله روزنامه «شرق» با عنوان «۴۰ روز زخم و داغ و پرسش» خطاب به رئیس‌جمهور نوشت: پیش‌تر از آنکه شهیدان خود شهادت بدهند که چه بر آنان گذشت، پرده از راز بردارید و نگذارید این سؤال مانند گرهی کور بر نقشه ایران‌زمین همه چیز را در خود فرو ببرد. کسانی هستند که امید بسته‌اند که با توپ و تفنگ و موشک و بمب خارجی بر سریر قدرت تکیه بزنند. مباد چنان روز که بی‌آفتاب خواهد بود. پس آقای رئیس‌جمهور! با تاباندن نور حقیقت بر این روزهای خاکستری و شب‌های تب‌آلود، آن امیدهای نامیمون را ناامید کنید و به جایش کمی امید در دل‌های زخم‌خورده ایرانیان بنشانید که امید تنها سرمایه و آخرین تیر ترکش ایشان بود. آقای پزشکیان! شاید شما وعده‌های خود را فراموش کرده باشید؛ اما مردم وعده‌های شما را فراموش نکرده‌اند. به بقای ایران و مردمی اندیشه کنید که «این داغ بر دل خونین نهاده‌اند» و مرهم می‌خواهند، نه ترحم.

در پایان می‌خوانیم: می‌خواهید حقیقت را بیابید؟ شمه‌ای بگویید از آنچه تاکنون یافته‌اید و سپس آنان را برای یافتن حقیقت به کار گمارید که جز به حقیقت سر و دل نسپرده‌اند. مردم صاحبان حکومت‌اند، نامحرمشان ندانید.

تقبیح کاسبی با عزاداری

روزنامه «فرهیختگان» در سرمقاله خود با عنوان «ما عزاداری کردیم شما کاسبی» آورد: از دارودسته پهلوی همه کار برمی‌آید؛ یک ماه ادای عزادار بودن درآوردند، سوگ مردمی را که خود قاتلشان بودند، مصادره کردند و خود را صاحب‌عزا نشان دادند و هم‌زمان هر کسی از مردم را در فضای مجازی دیدند که نه خوشحال باشد، بلکه فقط زندگی عادی خود را ادامه دهد، متهم کردند که تو از داغ مردم خوشحال هستی! حالا هم ادعای چهلم قربانیان حوادث ۱۸ دی را دارند؛ چهلمی که رسمی شیعی است و در میان ایران با اکثریت مطلق شیعه کاملاً مرسوم است. آن‌ها که فخرشان آتش زدن اماکن اسلامی و حمله به نمادهای شیعیان است، حالا کار و کاسبی‌شان اقتضا می‌کند به آیین‌های اسلامی تمسک جویند!

در ادامه می‌خوانیم: عزادار ما بودیم، مایی که هزار هزار خونمان ریخته شد که حتی یک جانش، بلکه یک قطره خونش هم زیاد است؛ اما خون شهید است دیگر، شور می‌دهد، نه غم؛ ایستادگی می‌دهد، نه یأس و انفعال؛ غیرت خلق می‌کند، نه وادادگی؛ مقاومت برای وطن می‌آفریند، نه التماس به دشمن که بیا و باز خون هموطنان مرا بریز! آن‌ها اگر عزاداری کردند، دنبال جلب کمک خارجی و محکومیت نظام سیاسی مخالفشان از مسیر این عزاداری بودند، دنبال جبران عقده‌های مانده از شکست‌ها، دنبال نردبانی که بالا بروند؛ و تعارف که نداریم؛ این عزاداری نیست، کاسبی از خون ملت است.