غدیر و زبانِ جمعیت؛ خیابان چگونه پیامِ ولایت را مخابره می کند
به گزارش ایرنازندگی، سال گذشته، تنها چند ساعت پس از آغاز جنگ، خیابانهای تهران و بسیاری از شهرهای ایران میزبان یکی از متفاوتترین اجتماعات مردمی سالهای اخیر شدند؛ «مهمونی ۱۰ کیلومتری غدیر» در حالی برگزار شد که بسیاری تصور میکردند فضای نااطمینانی و نگرانی ناشی از جنگ، حضور مردم را کمرنگ کند. اما آنچه رخ داد، تصویری متفاوت بود؛ خیابانهایی که مملو از خانوادهها، کودکان و جوانانی شد که آمده بودند هم جشن بگیرند و هم نشان دهند زندگی اجتماعی در ایران متوقف نشده است.
امسال نیز پنجمین دوره راهپیمایی ۱۰ کیلومتری غدیر با شعار «بیعت در امتداد بعثت» از میدان امام حسین(ع) تا میدان آزادی در شرایطی برگزار شد که ماههاست بخشی از جامعه در قالب تجمعات و حضورهای شبانه در خیابانها حضور دارد. رویدادی که هر سال میلیونها نفر را در شهرهای مختلف گرد هم میآورد و پرسشهایی جدی درباره کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و هویتی آن پیش روی جامعهشناسان قرار میدهد.
سمیه توحیدلو، جامعهشناس و استاد دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار ایرنازندگی از نقش اجتماعات مردمی در دوران بحران، ظرفیت راهپیمایی غدیر برای تقویت همبستگی اجتماعی و ضرورت باز کردن فضای خیابان برای حضور همه گروههای اجتماعی سخن گفته است.
خیابان؛ پناهگاه همبستگی در روزهای بحران
سمیه توحیدلو، جامعهشناس با اشاره به تداوم تجمعات مردمی در ماههای اخیر میگوید: «واقعیت این است که وقتی بحرانی در فضای اجتماعی شکل میگیرد، هرچه ابعاد آن بحران بزرگتر باشد، امکانهای مراقبتی و فرصتهایی که به شکلگیری همبستگیهای درونگروهی منجر میشود اهمیت بیشتری پیدا میکند.»
او توضیح میدهد که در چنین شرایطی، گروههای مختلف اجتماعی و سیاسی تلاش میکنند پیوندهای درونی خود را تقویت کنند و در کنار افرادی قرار بگیرند که احساس میکنند شبیه آنان فکر میکنند یا دغدغههای مشترکی دارند. این جامعهشناس ادامه میدهد: «دیدن آدمهای مشابه، بهویژه در زمان بحران و افزایش نگرانیها، میتواند حال افراد را بهتر کند. همین مسئله باعث میشود حضور در کنار دیگرانی که مانند ما هستند، در فرآیند عبور از بحران ارزشمند باشد.»
توحیدلو معتقد است تجمعات خیابانی در دوره جنگ و پس از جنگ، کارکردهای متفاوتی داشتهاند. او میگوید: «این تجمعات در دوره جنگ و پساجنگ واجد کارکردهای متفاوتی بودهاند. در دوره جنگ، علاوه بر آنکه به حفظ حیات اجتماعی شهرها و تقویت احساس امنیت جمعی کمک میکردند، همزمان دو نوع همبستگی را نیز شکل میدادند؛ از یکسو همبستگی پیونددهنده میان گروههای مشابه و از سوی دیگر همبستگی پلساز میان گروههای اجتماعی متنوع که در شرایط بحرانی، تجربهای مشترک را از سر میگذراندند.»
به گفته او، در شرایط جنگی، افراد و گروههای متنوعی در این اجتماعات حضور پیدا میکردند؛ حتی کسانی که الزاماً عضو یک گروه اجتماعی یا سیاسی مشخص نبودند.
وی توضیح میدهد: «کسی که در تهران یا شهرهای درگیر جنگ باقی مانده بود، با دیدن این تجمعات احساس میکرد شهر خالی نشده، شهر هنوز زنده است و افرادی حضور دارند. همین مسئله نوعی حس امنیت نیز ایجاد میکرد.»
این استاد دانشگاه ادامه میدهد: «اما در فضای پس از جنگ، ماهیت این تجمعات تا حدی تغییر کرد. هرچند روایتها و تبلیغات پیرامون آنها متفاوت بود، اما بیشتر به سمت تقویت همبستگیهای درونگروهی حرکت کردند؛ یعنی جمعیتی که هویت خود را در کنار یکدیگر و در فضای خیابان بازتعریف میکردند.»
راهپیمایی غدیر و ضرورت دیده شدن همه گروهها
توحیدلو با تأکید بر اهمیت اجتماعات گسترده مردمی مانند راهپیمایی غدیر میگوید: «چنین تجمعاتی برای همه اقشار جامعه، بهویژه در جامعهای متکثر و چندقطبی مانند ایران، اهمیت زیادی دارد.»
او معتقد است حضور بخشی از جامعه در خیابان، بهطور طبیعی این مطالبه را ایجاد میکند که سایر گروههای اجتماعی نیز بتوانند سهمی از این فضا داشته باشند.
وی میافزاید: «هرجا که در این اجتماعات تکثر بیشتری در محتوا، نمادها و شیوه بیان وجود داشته باشد، امکان حضور گروههای متنوعتر نیز بیشتر خواهد شد. البته هرچه از تهران فاصله میگیریم و وارد شهرهای دیگر میشویم، این تکثر معمولاً کاهش پیدا میکند.»
این جامعهشناس تأکید میکند: «تجربه خیابان میتواند تجربهای مثبت و ارزشمند باشد؛ به شرط آنکه متعلق به همگان باشد و برای همه تنوعهای فکری، فرهنگی و عقیدتی موجود در جامعه جای حضور فراهم شود.»
خیابان؛ رسانهای که با همه سخن میگوید
توحیدلو معتقد است خیابان تنها یک محل تجمع نیست، بلکه خود یک رسانه است. او میگوید: «تابلوها، پلاکاردها، شعارها، نوع پوشش افراد و حتی ترکیب جمعیت حاضر در خیابان، همگی نقش رسانه را ایفا میکنند و با مخاطبان خود سخن میگویند.»
به گفته او، مخاطبان این پیامها تنها افرادی نیستند که در خیابان حضور دارند، بلکه کسانی که از بیرون نیز این اجتماعات را مشاهده میکنند، بخشی از مخاطبان آن محسوب میشوند.
وی تأکید میکند: «خیابان میتواند کارکردی انسجامبخش داشته باشد؛ اما به شرط آنکه به سمت دوقطبیسازی حرکت نکند و زمینه شکلگیری پلهای ارتباطی میان گروههای مختلف اجتماعی را از بین نبرد.»
غدیر؛ فرصتی برای تحقق وحدت در عین کثرت
توحیدلو در پایان، با اشاره به راهپیمایی ۱۰ کیلومتری غدیر و دیگر اجتماعات مشابه میگوید: «جشنهایی مانند غدیر و کارناوالهای بزرگ مردمی، حتماً میتوانند اثرگذار باشند؛ اما این اثرگذاری زمانی محقق میشود که همه گروههای اجتماعی بتوانند نمادها و نشانههای خود را در آن پیدا کنند و احساس کنند سهمی از آن دارند.»
او معتقد است در چنین شرایطی، جامعه موزاییکی ایران میتواند مفهوم «وحدت در عین کثرت» را در فضای عمومی و در خیابان تجربه کند. به گفته این جامعهشناس، اگر چنین امکانی فراهم شود، راهپیماییهایی مانند غدیر میتوانند به بستری برای تقویت انسجام اجتماعی، کاهش فاصلههای میان گروههای مختلف و بازسازی سرمایه اجتماعی در جامعه تبدیل شوند.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰