پتروشیمی ایلام؛ جهش تولید در میانه محدودیت ها*سودابه خانی

پویاخبر- در استانی که بخش مهمی از ثروت طبیعی آن در دل میدان‌های نفت و گاز نهفته است، تبدیل منابع خام به محصولات صنعتی و خلق ارزش افزوده، یکی از مهم‌ترین مسیرهای توسعه اقتصادی به شمار می‌رود. پتروشیمی ایلام نمونه‌ای از این ظرفیت صنعتی است؛ مجموعه‌ای که در سال‌های اخیر، در کنار عبور از بخشی از مشکلات گذشته، مسیر افزایش تولید، اصلاح فرایندها و ارتقای بهره‌وری را دنبال کرده است. آنچه کارنامه این مجتمع را قابل توجه می‌کند، تنها حجم تولید نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از اقدامات فنی و مدیریتی است که به افزایش ظرفیت، کاهش توقف‌ها و استفاده مؤثرتر از امکانات موجود منجر شده است.

کارنامه تولید این مجتمع در سال ۱۴۰۴ با ثبت یک رکورد تاریخی همراه شد. بر اساس اعلام مدیرعامل، تولید ۲۹۷ هزار تن محصول و دستیابی به ۹۸ درصد ظرفیت اسمی، برای نخستین بار در تاریخ فعالیت پتروشیمی ایلام ثبت شد؛ دستاوردی که در شرایط محدودیت تأمین خوراک و حتی توقف حدود ۴۸ ساعته فعالیت مجتمع در شرایط جنگی به دست آمد. در ادامه این روند، گزارش عملکرد سال ۱۴۰۵ نیز از بهبود شاخص‌های تولید و بهره‌وری حکایت دارد؛ به‌گونه‌ای که سطح تولید پروپیلن از ۸۰ هزار تن به ۱۰۴ هزار تن در سال افزایش یافته است. رشد ۳۰ درصدی این شاخص، معادل ۲۴ هزار تن ظرفیت تولید سالانه بیشتر است و نشان می‌دهد اصلاحات فرایندی می‌تواند بدون اتکا صرف به توسعه فیزیکی، توان تولیدی مجموعه را ارتقا دهد.

در قلب این زنجیره صنعتی، واحد الفین سیزدهم قرار دارد؛ واحدی که تولید مواد پایه‌ای همچون اتیلن و پروپیلن را بر عهده دارد و نقش مهمی در تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی ایفا می‌کند. در کنار آن، واحد پلی‌اتیلن سنگین با ظرفیت اسمی سالانه ۳۰۰ هزار تن و قابلیت تولید ۳۶ گرید مختلف، امکان پاسخ‌گویی به طیف متنوعی از نیازهای صنعتی را فراهم کرده است. اهمیت این زیرساخت‌ها زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم عملکرد واحدها تنها به ظرفیت اسمی وابسته نیست و پایداری تولید، دسترسی مستمر به خوراک و آمادگی تجهیزات، تعیین‌کننده میزان بهره‌برداری واقعی از این ظرفیت‌هاست.

یکی از شاخص‌های قابل توجه در گزارش عملکرد ۱۴۰۵، توان مجتمع در حفظ تولید هنگام مواجهه با شرایط بحرانی و محدودیت خوراک است؛ به‌طوری‌که بنا بر آمار اعلام‌شده، ۷۰ تا ۷۲ درصد ظرفیت تولید در این شرایط حفظ شده است. همچنین راه‌اندازی واحد الفین از وضعیت توقف تا تولید محصول در ۱۸ ساعت و بازگشت تولید پس از توقف کمپرسور کرک در مدت ۲ ساعت و ۳۰ دقیقه، از جمله دستاوردهای عملیاتی گزارش‌شده است. این اعداد در ظاهر تنها زمان‌های فنی هستند، اما در صنعت پتروشیمی هر ساعت توقف می‌تواند بر تولید، هزینه‌ها و تعهدات تجاری اثر بگذارد؛ از این رو کاهش زمان بازگشت تجهیزات به مدار، بخشی مهم از افزایش بهره‌وری و تاب‌آوری صنعتی محسوب می‌شود.

در بخش تعمیرات و نگهداری نیز اقداماتی انجام شده که ارتباط مستقیمی با استمرار تولید دارند. تعمیر سقف شناور مخزن TK-5002 در ۱۲ روز، در حالی که زمان برآوردی اجرای آن ۳۰ روز بوده، به معنای کاهش ۶۰ درصدی مدت تعمیرات است. تعمیرات اساسی توربین‌های شماره ۲ و ۴ با بیش از ۱۱ هزار ساعت تأخیر نسبت به زمان تعمیرات اساسی برنامه‌ریزی‌شده، ری‌تیوب پنج مبدل حرارتی و تعویض پکینگ کولینگ با هزینه‌ای معادل ۳۰ درصد برآورد اولیه، از دیگر موارد ثبت‌شده در این گزارش است. این اقدامات نشان می‌دهد بخشی از مسیر افزایش بهره‌وری، نه در احداث واحدهای جدید، بلکه در نگهداری هوشمندانه تجهیزات، کاهش هزینه تعمیرات و جلوگیری از توقف‌های طولانی دنبال شده است. که

در کنار افزایش تولید، اصلاح فرایندها آثار اقتصادی قابل توجهی نیز به همراه داشته است. بر اساس گزارش عملکرد، جایگزینی سیستم اجکتور به‌جای سیستم BOG با هزینه‌ای حدود ۱۰۰ هزار دلار، در مقایسه با برآورد ۱۰ میلیون دلاری گزینه جایگزین، کاهش چشمگیری در هزینه سرمایه‌گذاری ایجاد کرده است. همچنین بازیابی حدود سه تن اتیلن در ساعت و کاهش فلرینگ، علاوه بر آثار زیست‌محیطی، ارزشی اقتصادی در حدود سه هزار دلار در ساعت برای مجتمع به همراه دارد. حذف یونیت ۳۰ واحد SRU نیز با سود روزانه اعلام‌شده ۵۶ میلیارد تومان و ورود برق مجتمع به بورس انرژی با ثبت ۲۳۷ میلیارد تومان سودآوری در مردادماه، از دیگر شاخص‌هایی است که نشان می‌دهد اصلاحات عملیاتی و مدیریت دارایی‌ها می‌توانند به بهبود اقتصاد تولید کمک کنند.

البته مسیر توسعه پتروشیمی ایلام تنها به افزایش تولید محدود نمی‌شود. این مجتمع در سال‌های گذشته با بدهی‌های ارزی و ریالی قابل توجهی مواجه بود که به گفته مدیرعامل، طی دو سال گذشته ۱۳۷ میلیون دلار از بدهی‌های ارزی آن پرداخت و ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار دلار از مطالبات معوق وصول شده است.

رفع مشکل کیفیت آب مصرفی با اجرای پروژه تصفیه آب، کاهش ۴۳٫۳۶ درصدی آلایندگی و اجرای طرح درخت‌کاری در ۲۳ هکتار نیز بخش دیگری از اقدامات اعلام‌شده است. با این حال، تأمین خوراک همچنان یکی از محدودیت‌های اصلی مجموعه به شمار می‌رود؛ به‌طوری‌که طبق اظهارات مدیرعامل، واحد الفین در شرایط فعلی حدود ۶۰ درصد ظرفیت فعالیت می‌کند و تنها حدود ۴۵ درصد خوراک مورد نیاز آن از پالایشگاه گاز ایلام تأمین می‌شود. بنابراین تقویت پیوند میان بخش بالادستی نفت و گاز و این مجتمع، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در استفاده کامل‌تر از ظرفیت‌های موجود داشته باشد.

آنچه می‌تواند دستاوردهای امروز پتروشیمی ایلام را به یک تحول پایدار در اقتصاد استان تبدیل کند، تکمیل زنجیره ارزش و توسعه صنایع پایین‌دستی است. وجود واحد الفین و پلی‌اتیلن سنگین، زیرساخت اولیه این مسیر را فراهم کرده، اما ارزش واقعی این ظرفیت زمانی آشکار می‌شود که سرمایه‌گذاری‌های جدید به ایجاد واحدهای تکمیلی، تولید محصولات متنوع‌تر و شکل‌گیری فرصت‌های شغلی منجر شود. پتروشیمی ایلام اکنون مجموعه‌ای از نشانه‌های بهبود را در کارنامه خود دارد؛ از رشد ۳۰ درصدی تولید پروپیلن و حفظ تولید در شرایط بحران تا کاهش زمان تعمیرات، بازیابی محصولات قابل اشتعال و اصلاح هزینه‌های عملیاتی. گام تعیین‌کننده بعدی، رفع محدودیت خوراک، تثبیت این دستاوردها و تبدیل ظرفیت‌های صنعتی به ارزش افزوده و اشتغال بیشتر در داخل استان است؛ مسیری که می‌تواند سهم ایلام را از ثروت منابع طبیعی خود، از استخراج و تولید مواد پایه فراتر ببرد.

#ایران_قوی

#جام_رسانه_امید

#StrongIran

#ایلام-قوی

#ایلام_قوی